
Gdy występują przed kamerą, na ich twarzy widzisz szeroki uśmiech. Gdy gasną flesze, a oni wracają do domu - mają inne oblicze. Oblicze sportowca w depresji, cierpiącego jak inni ludzie. Lindsey Vonn wygrywała, a poza stokiem czuła się jak zombie. Andrzej Iwan na boisku rozmawiał z sędzią, a poza nim - z diabłem. Andrzej Czyżniewski chciał się zabić, nawet będąc wśród ukochanej rodziny. To ci, którzy wygrali z chorobą. Bo wielu jest takich, którzy z własnego wyboru odeszli na zawsze. Którym nie udało się pomóc.
- Miałam bardzo silną depresję. Czułam się jak zombie, pusta w środku, nic nie miało sensu - takie wyznania w dzisiejszym świecie nie są niczym nowym. Ale te słowa, w rozmowie z magazynem "People", wypowiedziała Amerykanka Lindsey Vonn. Najlepsza narciarka ostatnich lat. Zawodniczka, która w czasie, gdy miała depresję, zdobywała kolejne Kryształowe Kule, do tego złoto na igrzyskach i dwa tytuły mistrzyni świata.
Depresja to rozmawianie z diabłem Wielu uważa, że depresja zdarza się słabym, tym, którzy nie radzą sobie z własnym życiem. Że sportowiec, który na co dzień uśmiecha się do kamer i wydaje się bon vivantem, trzyma się od niej z daleka. Nic bardziej mylnego. - Tu decyduje czynnik ludzki, osobowościowy, nie ma znaczenia kto, jaki nam się wydaje w mediach. Kto jest celebrytą, a kto nim nie jest - mówi dr Dariusz Parzelski, psycholog sportu, pracujący w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie.
Kilka miesięcy temu robiłem wywiad z Andrzejem Iwanem. Jednym z najlepszych polskich piłkarzy lat 80., a do tego człowiekiem, który doświadczył wiele - był alkohol, hazard, problemy psychiczne. Były, ale co jakiś czas wciąż powracają. Iwan w swojej autobiografii - genialnej książce "Spalony" - wspomina o spotkaniach z diabłem. - Mam taki organizm, że często popadam w stany depresyjne. Wtedy diabeł przychodzi, by ze mną pogadać - szczerze mi opowiadał, gdy siedzieliśmy w jednej z kawiarni w Śródmieściu.
W książce, spisanej przez Krzysztofa Stanowskiego, jest nawet fragment, pokazujący jak mniej więcej, z perspektywy Iwana, wygląda taka rozmowa:
"Znam tego diabła, który lubi siąść na moim ramieniu i sączyć truciznę do ucha. Jesteśmy zaprzyjaźnieni, pojawia się zawsze we właściwym momencie.
- Cześć Andrzej. - Cześć, diabeł. - Piłeś. -Tak. - Wstyd ci chyba? - Tak. - Czas na ciebie… - Już? - Zrób to.".
Las, próba, ratunek wędkarza Andrzej Czyżniewski chciał to zrobić 2 sierpnia 2008 roku. Były bramkarz Bałtyku Gdynia, były sędzia, pracował wtedy we Wronkach i wybrał się samochodem do pobliskiego lasu. O tym, co zrobił potem, tak opowiadał dziennikarzowi "Faktu" Dariuszowi Łuszczynie: "Był tam parking, ukryty między drzewami. Dobre miejsca do pożegnania się z żywymi. Zatrzymałem samochód. Na rurę wydechową nałożyłem gumowy wąż, którego drugi koniec wsunąłem do środka auta. Uszczelniłem szyby, usiadłem za kierownicą, połknąłem chyba całą zawartość fiolki z prochami, włączyłem silnik i po chwili … odpłynąłem".
Odpłynął, ale obudził się w świecie, który tak chciał odpuścić. Wszystko z powodu wędkarza, który przypadkiem przechodził w pobliżu. To nie jedyny raz, gdy Czyżniewski chciał skończyć ze sobą. W każdej kolejnej placówce próbował, jak to określił, naprawić niedoróbkę. Nawet w szczęśliwym domu, który zbudował, u boku kochającej żony, próbował się zabić. Dziś jest szczęśliwy, że wtedy nie wyszło. Mówi, że znowu cieszy się życiem. Cztery lata temu mówił w "Fakcie", że chce odszukać tamtego wędkarza.
Tu nie ma reguł Mówił też, że jego depresja wzięła się w dużej mierze z syndromu dorosłego dziecka alkoholika. Ojciec nigdy go nie przytulił, najczęściej bił, podobnie jak matkę. Ale depresja jest chorobą, gdzie trudno o tego typu reguły. Sven Hannawald był świetnym skoczkiem narciarskim. Jako pierwszy w historii wygrał wszystkie cztery konkursy w Turnieju Czterech Skoczni. A jednak niedługo później zakończył karierę. Doszedł do wniosku, że to nie tylko zły nastrój, że to choroba. Myślał o skończeniu ze sobą.
Potem w wywiadach opowiadał, że kiedy sportowiec jest na szczycie, a potem kończy karierę, pojawia się uczucie pustki. - Dobrze, u Hannawalda tak było, ale to też nie jest regułą. Niech pan weźmie Michaela Phelpsa. Osiągnął dużo, dużo więcej, odszedł z czynnego uprawiania sportu, a jakoś się odnajduje. Tutaj decydują różnice osobowościowe, a tych na świeczniku po prostu wyraźniej widać - tłumaczy Parzelski.
- Kiedy pojawiają się pierwsze sygnały, że coś nie gra, należy skontaktować się z lekarzem. I słuchać go - przekonuje dziś innych Hannawald. To ważny wątek, przewijający się, gdy czytam o innych sportowcach. Skrajnym przykładem jest żużel, polski żużel. Rafał Kurmański był wicemistrzem Europy juniorów. Powiesił się w hotelu, na klamce w drzwiach od łazienki. Bardziej znany od niego Robert Dados próbował długo, bez skutku. Najpierw podciął sobie żyły, został uratowany. Chciał się powiesić, został uratowany. Ale w końcu się skutecznie powiesił, w stodole. Takich przykładów było zresztą więcej. W środowisku rozgorzała dyskusja i postawiono diagnozę - w Polsce żużlowcy co prawda najwięcej zarabiają, ale są pod nieprawdopodobną presją. I nie mają regularnych kontaktów z psychologami.
Rozwój umiejętności mentalnych - to klucz Regularna opieka terapeutyczna gwarantem wyleczenia z depresji? Nic bardziej mylnego. Listopad 2009 roku. Robert Enke to czołowy niemiecki bramkarz, już wkrótce ma jechać z kadrą na mundial do RPA. Ale nie pojedzie. Popełnia samobójstwo, rzucając się pod pociąg. W Niemczech żałoba, a potem narodowa dyskusja. Okazuje się, że Enke miał córeczkę, z wrodzoną wadą serca. Zmarła w 2007 roku. To go przytłoczyło, nie miał po co żyć, zresztą i tak przez siedem lat był pod regularną opieką psychologiczną. - Mało tego - jego własny ojciec był psychologiem sportowym. I nawet to nie pomogło - dodaje Parzelski.
Mój rozmówca jednak nie zgadza się z tym, że w walce z depresją jesteśmy bezradni. Owszem, w dzisiejszym świecie, gdy żyje się coraz szybciej, ten problem będzie narastać. Ale jest pewna recepta, o której, na koniec naszej rozmowy, tak mówi Parzelski: - Musimy zadbać o rozwój umiejętności mentalnych Polaków. Może jeszcze nie w szkole podstawowej, ale już na pewno w gimnazjum powinno się zorganizować specjalne zajęcia. Takie, dzięki którym młody człowiek po zakończeniu edukacji zostanie sportowcem, muzykiem czy biznesmenem, jednocześnie wiedząc, jak reagować na różne trudne sytuacje życiowe. A te na pewno nastąpią.
