Kulisy afery w ZOO Łączna. Były pracownik opowiedział mi, co miało się dziać za bramą

To bezprecedensowa interwencja służb, o której mówi dziś cała Polska. Prywatne ZOO Łączna pod Mieroszowem znalazło się w centrum śledztwa, które wstrząsnęło opinią publiczną po doniesieniach o nieprawidłowościach, do jakich miało tam dochodzić przy utrzymywaniu zwierząt.

13 października na teren ogrodu weszli policjanci, prokurator i biegli. Następnego dnia, pięciu osobom związanym z prowadzeniem placówki, przedstawiono zarzuty na podstawie ustawy o ochronie zwierząt. Śledczy zarzucają im znęcanie się nad podopiecznymi, między innymi przez niezapewnienie odpowiedniego pożywienia i wody, niewłaściwe warunki sanitarne oraz zbyt małą przestrzeń na wybiegach.

Według prokuratury zaniedbania miały prowadzić do niedożywienia i chorób, a w przypadku części zwierząt także do śmierci.

Gdy przygotowywałam ten tekst, prokuratura przekazała kolejną niepokojącą informację: na terenie zoo odnaleziono szczątki zwierząt.

Udało mi się skontaktować z osobą, która wskazała śledczym, gdzie znajdują się szczątki zwierząt. To Krzysztof (imię zmienione na prośbę rozmówcy), były pracownik ogrodu.

Z relacji rozmówcy wynika, że w jego ocenie kwestie finansowe miały odgrywać istotną rolę w zarządzaniu placówką. Mężczyzna uważa, że standardy opieki nad zwierzętami nie zawsze były traktowane priorytetowo.

– Odnosiłem wrażenie, że liczyły się przede wszystkim pieniądze, a dobrostan zszedł na dalszy plan – mówi.

Według świadka szczególnie trudnym okresem była zima, po zakończeniu sezonu turystycznego. Mężczyzna twierdzi, że w tym czasie ograniczano wydatki na żywienie zwierząt, a jednym z podawanych im pokarmów miał być tani owies. W jego ocenie sposób żywienia mógł przyczyniać się do problemów żołądkowych u zwierząt.

Rozmówca wspomina także o przypadkach śmierci zwierząt w okresie mrozów, w tym kangura i papug kakadu. Łączy te zdarzenia z warunkami termicznymi w pomieszczeniach, jednak przyczyny śmierci zwierząt wymagają niezależnego potwierdzenia.

– Każda śmierć była natychmiast przeliczana na straty finansowe: ile tysięcy euro właśnie przepadło – relacjonuje.

Świadek mówi również, że wcześniej próbował zainteresować sprawą organizacje prozwierzęce i media. Jak twierdzi, jego działania nie przyniosły wówczas publikacji ani nagłośnienia opisywanych przez niego kwestii.

W działaniach na miejscu śledczym pomagała Fundacja na Rzecz Ochrony Praw Zwierząt Mondo Cane. Jej prezeska, Katarzyna Śliwa-Łobacz, podkreśla jednak, że fundacja nie zainicjowała postępowania. Zawiadomienia złożyły dwie inne organizacje, a Mondo Cane wspierało prokuraturę w poszukiwaniu ośrodków gotowych przyjąć zabezpieczane zwierzęta.

– Prokuratura zwróciła się do nas ze względu na nasze doświadczenie procesowe. Jesteśmy uczestnikiem blisko stu postępowań dotyczących ochrony prawno-karnej zwierząt, bierzemy udział w pracach komisji sejmowych i mamy wysoki odsetek wyroków skazujących. Uznano, że mamy wiedzę, gdzie bezpiecznie ulokować tak wymagające gatunki. 

– Co pani zobaczyła, kiedy weszła na teren zoo? – pytam?

– Zwierzęta wyciągały łapy po jedzenie, darły się. One były po prostu potwornie głodne – wspomina Katarzyna Śliwa-Łobacz.

Prezeska fundacji zwraca uwagę na mechanizm, który jej zdaniem przynosił zyski kosztem dobrostanu zwierząt:

– Odwiedzający kupowali w kasie kubeczki z jedzeniem i sami je karmili. Grupy dzieci wpuszczano wprost do wolier z lemurami, a wilki karmiono przez siatkę, z ręki. Z głodu zwierząt zrobiono dodatkowo płatną atrakcję.

Krzyki zwierząt domagających się jedzenia nie były jednak jedynym widokiem, który zapamiętała. Szczególnie poruszył ją los małych drapieżników przebywających na zapleczu, wystawionych na chłód.

– Było może 2–3 stopnie na plusie – relacjonuje Katarzyna Śliwa-Łobacz. – W kojcu z wysoką trawą, takim na jakieś 15 m², jak dla psa, siedziały cztery małe serwale. Maluchy, wielkości czteromiesięcznego kota. Były bez matki, przytulone do siebie i całe się trzęsły z zimna, bo nie miały się nawet gdzie schować. Mówimy o afrykańskim kocie, który wymaga stałego ciepła. Za miesiąc w tych rejonach spadnie śnieg.

Prezeska zaznacza, że jej zastrzeżenia dotyczyły konkretnych miejsc, a nie całego ogrodu. Rozległe wybiegi dla kopytnych mogły sprawiać wrażenie zadbanych.

Po interwencji w sieci zaczęły krążyć oskarżenia pod adresem organizacji prozwierzęcych. Przedstawiano przedstawicieli Mondo Cane jako inicjatorów interwencji, którzy chcieli przejąć egzotyczne zwierzęta.

– My nie mamy zamiaru ani nigdy nie mieliśmy zabierać tych zwierząt, bo nie prowadzimy azylu dla dzikiej fauny. To państwo zabezpiecza inwentarz – podkreśla Śliwa-Łobacz.

Prezeska twierdzi, że w ciągu dwóch dób otrzymała ponad 150 gróźb karalnych, w tym groźby śmierci.

– Musieliśmy zablokować komentarze. Ludzie zarzucają nam kradzież zwierząt i rzekome zbiórki pieniędzy, których w ogóle nie prowadzimy – mówi.

Właściciele ZOO Łączna od początku kwestionują zasadność interwencji i sposób jej przeprowadzenia. Podkreślają, że ogród działa legalnie, a stan zdrowia zwierząt był monitorowany przez lekarzy weterynarii.

Nie brakuje osób, które ich popierają. W obronie zoo stają także jego byli goście, przekonujący, że podczas wizyt nie zauważyli niczego niepokojącego. Część przeciwników interwencji dała wyraz swojemu sprzeciwowi podczas protestu przed ogrodem.

– Przez sześć godzin nie mogliśmy wyjechać. Tłum biegał po parkingu, walił w samochody, ludzie zaglądali do namiotu policyjnego. Dochodziło do niebezpiecznych sytuacji, także z udziałem dzieci przebywających w pobliżu wyjeżdżających transportów – relacjonuje Katarzyna Śliwa-Łobacz.

Jak poinformował Zespół Komunikacji Społecznej KMP w Wałbrzychu, czynności prowadzono pod bezpośrednim nadzorem Wojewódzkiego Inspektora Weterynarii z Wrocławia, a decyzje o ewentualnym transporcie poszczególnych okazów podejmowali powołani specjaliści.

Policja stanowczo zaprzeczyła, jakoby celem akcji była likwidacja placówki lub wywiezienie całego inwentarza, potwierdzając jednocześnie zatrzymanie pięciu osób w związku z podejrzeniem znęcania się nad zwierzętami (art. 35 ustawy o ochronie zwierząt)

Sprzeciw wobec interwencji wyrażono również w petycji, której autorzy zarzucali służbom brak wcześniejszego uprzedzenia i odebranie właścicielom możliwości obrony.

Dla wielu regularnych gości i sympatyków ogrodu zarzuty śledczych są szokiem. 

Tomasz, fotoreporter, po raz ostatni odwiedził zoo z aparatem na przełomie sierpnia i września. Niedługo później wrócił tam jeszcze prywatnie i spędził kilka godzin.

– Nie jestem specjalistą, ale naprawdę nigdy nie zauważyłem tam niczego niepokojącego – tłumaczy.

Zwraca uwagę, że w ogrodzie żyło sporo starszych zwierząt, u których upływ czasu był widoczny. Nie dostrzegł jednak ran ani innych niepokojących zmian. Podobnie ocenia bliski kontakt zwierząt ze zwiedzającymi.

– Nie wiem, czy to najlepsze rozwiązanie, ale nie zauważyłem, żeby zwierzęta miały z tym jakiś problem – dodaje.

Fotoreporter przyznaje jednocześnie, że jako gość nie wie, co mogło dziać się poza jego obserwacjami. Cała sytuacja jest dla niego tym większym zaskoczeniem, że zna właścicieli zoo.

Krzysztof: – Turyści widzieli przede wszystkim ogólnodostępną część placówki: wybiegi i lemury, które jadły z ręki. W mediach społecznościowych pojawiały się zdjęcia, które pokazywały to miejsce z atrakcyjnej strony. Nie miałem jednak wrażenia, by odwiedzający mieli okazję zobaczyć zaplecze, w tym stajnie i pomieszczenia gospodarcze, których stan budził moje zastrzeżenia. Gdy w maju na terenie placówki pojawiła się policja, sam zgłosiłem się na przesłuchanie.

Władze placówki od początku kwestionują zarzuty dotyczące warunków utrzymywania zwierząt. Gdy w maju na teren ogrodu po raz pierwszy weszły służby, dyrektor ZOO Łączna Marcin N. wydał oświadczenie, w którym zadeklarował współpracę ze śledczymi.

Podkreślał, że ogród działa legalnie od 2012 roku, a stan zdrowia zwierząt jest monitorowany przez lekarzy weterynarii. Zapewniał również, że podczas pierwszej kontroli udostępniono organom ścigania wybiegi i dokumentację hodowlaną.

Dyrekcja zapowiedziała zakwestionowanie sposobu prowadzenia czynności oraz ustaleń biegłego, których znaczenie dla postępowania podważa. Jako przykład działań na rzecz poprawy warunków bytowych zwierząt przedstawiciele ogrodu wskazywali prowadzone inwestycje, w tym modernizację infrastruktury i rozbudowę wybiegów dla wilków.

Ciąg dalszy tekstu poniżej

W kolejnym komunikacie, opublikowanym 23 maja, właściciele informowali, że podczas wiosennych działań żadne zwierzę nie zostało odebrane, a ogród nadal przyjmował zwiedzających. Apelowali też do mediów i internautów o powstrzymanie się od pochopnych ocen przed zakończeniem postępowania.

Zapytałam mec. Łukasza Opalińskiego, czy właściciele zoo kwestionują samą zasadność interwencji, czy przede wszystkim sposób jej przeprowadzenia.

– Zasadność, sposób, wszelkie kwestie związane z zatrzymaniem, odebraniem i przewiezieniem zwierząt – wylicza mecenas. – Mamy też zastrzeżenia dotyczące niedopuszczenia właścicieli do udziału w czynnościach. Jeśli chodzi o legalność działań, nasze wątpliwości są bardzo poważne – zaznaczył.

Zapytałam również, czy właściciele otrzymali już wyjaśnienia dotyczące podstawy prawnej prowadzonych czynności.

– Nie ma żadnych informacji. Jest blokada informacyjna. Prokurator prowadzący sprawę, podczas rozpoczętych czynności, nie przekazał informacji na temat podstawy prawnej podejmowanych działań – podkreślił mec. Opaliński.

Pełnomocnik zapowiadał wcześniej podjęcie kroków prawnych. Dopytałam więc, czy zostały już złożone wnioski lub zażalenia.

– Sytuacja jest dynamiczna, wciąż dużo się dzieje. Oczywiście będą podejmowane wszelkie kroki prawne. Trudno powiedzieć, kiedy dokładnie wnioski i zażalenia zostaną złożone, ale mogę zapewnić, że wszystkie terminy zostaną dochowane – zapewnił mecenas.

Interwencja nie była jedyną sprawą dotyczącą ZOO Łączna, którą zajęły się organy administracji. Jak poinformowała Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ), 5 sierpnia 2026 roku wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia zezwolenia na utworzenie i prowadzenie ogrodu zoologicznego.

Postępowanie wszczęto w związku z ustaleniami Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu, która prowadziła kontrolę od lipca 2024 do września 2025 roku. Jak wynika z przekazanych informacji, kontrola wykazała, że nie wszystkie wcześniejsze zalecenia zostały zrealizowane. Stwierdzono również nieprawidłowości dotyczące warunków utrzymywania niektórych gatunków zwierząt, braki w dokumentacji hodowlanej oraz brak dokumentów potwierdzających pochodzenie części zwierząt.