Od "Nienawiści" po "Nędzników". 5 filmów, które pomogą zrozumieć, dlaczego Paryż płonie

We Francji od kilku tygodni trwają masowe protesty uczniów i studentów, które są pokłosiem głębokiego kryzysu w systemie edukacji. Młodzi Francuzi, wspierani przez związki zawodowe i rodziców, protestują przeciwko gigantycznym brakom kadrowym, przepełnionym klasom i sypiącym się szkołom.

Początkowe pikiety młodzieżowe przerodziły się jednak w masowy protest przeciwko rosnącym kosztom życia. Do młodzieży na barykadach masowo dołączyli m.in. związkowcy, aktywiści klimatyczni, weterani ruchu Żółtych Kamizelek i przedstawiciele innych środowisk, które jednoczą się we wspólnej wściekłości wymierzonej w neoliberalną politykę państwa i polityczne elity.

Spirala gniewu, chaosu i nienawiści wciąż się nakręca. W Paryżu i innych miastach regularnie dochodzi do walk z policją, która nie stroni od brutalności, a ulice dosłownie płoną. Tysiące osób zostało zatrzymanych, sklepy oraz instytucje są demolowane i plądrowane. Sytuacja jest tak napięta, że szef MSW Laurent Nuñez podał się do dymisji, ale prezydent Emmanuel Macron jej nie przyjął. Zamieszki rozrastają się na inne europejskie miasta.

Oczywiście żaden film nie wyjaśni w pełni zamieszek w Paryżu w 2026 roku. To nowe zjawisko, a zarazem niezwykle złożone i niejednoznaczne. Aby naprawdę zrozumieć bieżące wydarzenia, trzeba śledzić doniesienia medialne, czytać eksperckie analizy i oglądać bezpośrednie relacje naocznych świadków z zaufanych źródeł.

Wybrałam jednak pięć filmów (cztery fabularne i jeden dokument), które pozwalają lepiej zrozumieć problemy trawiące francuskie społeczeństwo od dekad. Pokazują, że dzisiejsza wojna nad Sekwaną nie wybuchła znikąd – to efekt narastających frustracji, podziałów klasowych i rasowych oraz specyficznej kultury protestu, która na stałe wpisała się w DNA Paryża.

Czarno-biały klasyk Mathieu Kassovitza (którego twarz możecie kojarzyć m.in. z "Amelii") to absolutny must-watch dla każdego, kto chce zrozumieć korzenie paryskiej wściekłości. W "Nienawiści" śledzimy 24 godziny z życia trzech przyjaciół z przedmieść Paryża, których mieszkańcy zmagają się z bezrobociem, marazmem i brakiem perspektyw. Akcja rozgrywa się tuż po zamieszkach z policją, podczas których jeden z mieszkańców zostaje ciężko ranny. Młody Żyd Vinz, czarnoskóry Hubert i muzułmanin Saïd (Vincent Cassel, Hubert Koundé i Saïd Taghmaoui) odgrażają się, że zemszczą się na policji.

"La Haine" stawia bolesną, wciąż aktualną diagnozę dotyczącą rasizmu, biedy i policyjnej brutalności. Pokazuje, że współczesne pożary w stolicy Francji nie są nowym zjawiskiem, lecz konsekwencją trwającego od trzech dekad spychania młodego pokolenia na margines społeczeństwa i ignorowania systemowych problemów "Wielkiej Francji".

Zainspirowany prawdziwymi wydarzeniami dramat Ladjego Ly przenosi nas do podparyskiego Montfermeil tuż po zakończeniu Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 2018 roku. To właśnie w tym mieście w 2008 roku doszło do incydentu policyjnej przemocy, którego świadkiem był Ly. Również w Montfermeil Victor Hugo napisał powieść "Nędznicy" z 1862 roku, która częściowo rozgrywa się w tej miejscowości – to od słynnej książki pochodzi tytuł filmu.

Wielokrotnie nagradzany, nominowany do Oscara dramat skupia się na kilku mieszkańcach gminy. Pozornie błaha kradzież stopniowo przeradza się w grożbę poważnego kryzysu. Film genialnie pokazuje mechanizm "iskry w beczce prochu" – jedna fatalna decyzja policji może błyskawicznie doprowadzić do eskalacji konfliktu i zjednoczyć zwaśnione grupy we wspólnym sprzeciwie wobec systemowi. Pokazuje też, że ponad 150 lat po tym, jak książkowy Jean Valjean spotyka maltretowaną Cosette, los najbiedniejszych mieszkańców Montfermeil wciąż pozostaje naznaczony wykluczeniem i nierównościami.

Wybitny dokument Davida Dufresne'a to kolejna pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć specyfikę francuskiej kultury protestu i rolę fizycznej przemocy w starciach na ulicach nad Sekwaną. Reżyser zestawia brutalne nagrania z telefonów komórkowych z analizami socjologów, prawników i samych policjantów.

"Monopol na przemoc" próbuje wyjaśnić mechanizmy eskalacji konfliktów i stawia kluczowe pytanie o granice legalnej przemocy państwa. Pokazuje, dlaczego dialog społeczny we Francji tak często ustępuje miejsca gazowi łzawiącemu, policyjnym pałkom, koktajlom Mołotowa i wandalizmowi.

Dalsza część artykułu poniżej.

Widowiskowy i wizualnie oszałamiający thriller Romaina Gavrasa to wstrząsający obraz miejskiej partyzantki, która zamienia paryskie blokowisko w ufortyfikowaną twierdzę. Iskrą zapalną staje się śmierć 13-latka algierskiego pochodzenia, który ginie w wyniku policyjnej przemocy. Jego starszy brat domaga się sprawiedliwości.

Dostępna na Netfliksie "Athena" znakomicie oddaje dynamikę współczesnych zamieszek. Pokazuje, jak młodzi ludzie błyskawicznie organizują się za pośrednictwem mediów społecznościowych, wykorzystują pirotechnikę w starciach z uzbrojonymi oddziałami policji i angażują się w walkę, w której często nie wiadomo, o co już chodzi – napędzają ją desperacja, wściekłość i pragnienie odwetu.

Na koniec coś zupełnie innego. Raf, kobieta z klasy średniej, która jest o krok od rozstania ze swoją żoną Julie, łamie rękę i trafia na oddział ratunkowy jednego z dużych paryskich szpitali. W tym samym czasie do placówki przywożą Yanna, robotnika rannego podczas starć z policją na masowej demonstracji ruchu Żółtych Kamizelek w 2018 roku. Spotkanie tej trójki zmusza bohaterów do skonfrontowania się z własnymi uprzedzeniami i przekonaniami. Tymczasem protestujący otaczają szpital, a przeciążony personel z trudem radzi sobie z chaosem.

"Podziały" w reżyserii Catherine Corsini to komediodramat, ale trafnie pokazuje perspektywę "zwykłego Francuza" i odsłania rozwarstwienie francuskiego społeczeństwa. Przypomina, że Paryż nie płonie wyłącznie z powodu podziałów rasowych, jak często się stereotypowo zakłada, lecz także przez drożyznę, inflację, ubóstwo i kryzys usług publicznych, które dotykają całe społeczeństwo. Słowem: przez frustrację zwykłych ludzi, którzy czują się zdradzeni przez elity. Niemal dekadę po protestach Żółtych Kamizelek te problemy nie zniknęły i wciąż napędzają gniew na paryskich ulicach.