Jałta 2.0. Czyli strach Europy przed spotkaniem Trumpa, Putina i Xi Jinpinga
Jałta 2.0. Czyli strach Europy przed spotkaniem Trumpa, Putina i Xi Jinpinga Fot. Shutterstock/montaż naTemat

W czwartek 19 listopada w chińskim Shenzhen Donald Trump, Władimir Putin i Xi Jinping pierwszy raz usiądą przy jednym stole. To wydarzenie bez precedensu. Pierwszy w historii oficjalny, trójstronny szczyt przywódców USA, Rosji i Chin. Okrzyknięty "nową Jałtą" lub "Jałtą 2.0", który budzi międzynarodowy niepokój. Gdzie dokładnie się odbędzie? Czy może namieszać w dotychczasowym porządku świata? I co może z niego wyniknąć?

REKLAMA

Cała trójka będzie uczestniczyła w dwudniowym szczycie Wspólnoty Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) w Chinach. Jednak wiadomo, że to nie szczyt APEC przyciągnie 19 listopada uwagę świata, ale to, co będzie działo się w jego kuluarach.

Wizją spotkania Trump-Putin-Xi Jinping międzynarodowa opinia publiczna żyje już od ponad miesiąca, choć potwierdzenie napłynęło dopiero w ostatnich dniach. Jednak im bliżej szczytu, tym silniejsze emocje. Aluzji do konferencji jałtańskiej z 1945 roku, gdy przywódcy Związku Radzieckiego, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii omawiali porządek powojenny w Europie, przewinęło się w tym czasie mnóstwo – pisano wręcz, że Putinowi marzy się "druga Jałta".

Czy trzy mocarstwa nuklearne będą negocjować przyszłość Ukrainy i bezpieczeństwo Europy ponad głowami jej przywódców?

Jałta 2.0? Eksperci tonują emocje: To nie ma nic wspólnego ze spotkaniem Roosevelta, Churchilla i Stalina

Głosy niepokoju płyną z Polski, gdzie pojawiają się pytania, czy amerykański parasol nad Polską nie zacznie słabnąć, a także z Ukrainy, Europy Środkowo-Wschodniej i państw bałtyckich. Ale są też na Tajwanie, który obawia się, że Trump może zawrzeć z Xi porozumienie dotyczące przyszłości wyspy. Również w Japonii, czy Korei Południowej – wszędzie, gdzie boją się, że ważne kwestie dotyczące ich bezpieczeństwa będą uzgadniane bez konsultacji z nimi.

"Pierwsza Jałta uznawała sowiecką dominację nad obszarami Europy Wschodniej, które Armia Czerwona kontrolowała. Teraz Putin chce w prezencie ukraińskie terytoria, których nie daje rady podbić" – komentował na X szef MSZ Radosław Sikorski. Podczas wizyty w Brukseli oświadczył też, że to powinno być spotkanie w trójkącie Chiny, Stany Zjednoczone i Unia Europejska. – To jest zbędne lewarowanie Rosji do pozycji globalnego supermocarstwa, którym już od dawna nie jest – powiedział.

Oczywiście dziś sytuacja geopolityczna jest inna i wielu zagranicznych komentatorów tonuje emocje – żadnej drugiej Jałty nie będzie.

Michael McFaul, amerykański politolog, dyplomata, ekspert ds. Rosji oraz polityki zagranicznej USA komentuje na X: "Sesja fotograficzna Xi–Putin–Trump w tym tygodniu nie ma nic wspólnego ze spotkaniem Roosevelta, Churchilla i Stalina w Jałcie. Jeśli bezrefleksyjnie nazywacie to 'Jałtą 2.0', wzmacniacie propagandę Putina".

"Dlaczego Shenzen nie będzie Jałtą 2.0?. Dwie z trzech potęg tkwią w wojnach z dużo słabszymi przeciwnikami, których nie są w stanie wygrać, a trzecia zmaga się z przeciwnościami gospodarczymi w kraju" – analizuje też publicysta "Wall Street Journal".

Jednak na naszych oczach Putin wychodzi z międzynarodowej izolacji i jeszcze stawia swoje żądania. "Chce tego samego, co Stalin" – oceniła niemiecka gazeta. O tym, jakie warunki miał przedstawić podczas negocjacji w Abu Zabi, mówił cały świat, a Sikorski ośmieszył żądania Kremla.

Trump szuka zaś dyplomatycznego sukcesu i nie wiadomo, do czego jest zdolny. O sukcesie myśli Xi. Cała trójka, jak podał chiński MSZ, ma rozmawiać w Shenzhen o "pokoju na świecie i promowaniu strategicznej stabilności".

A według doradcy Władimira Putina Jurija Uszakowa – rozmowy będą miały "ogromny wpływ" na sprawy światowe.

Gdzie się się odbędą? Według dotychczasowych doniesień w Kylin Villa – chińskim kompleksie hotelowo-konferencyjnym w Shenzhen, w prowincji Guangdong na południu Chin, w którym przyjmowani są wysokiej rangi chińscy i zagraniczni goście.

Kiedy? Jak wszystko na to wskazuje o godzinie 14:30 czasu lokalnego, czyli o 7:30 czasu polskiego.

Do tego czasu w mediach społecznościowych krążą np. takie porównania:

Inicjatywa wyszła od Putina. Propozycja pojawiła się 9 października

Wydarzenie jest bez precedensu. To pierwszy w historii zorganizowany trójstronny szczyt przywódców USA, Rosji i Chin. Choć trzeba zaznaczyć, że do spotkań w innym formacie dochodziło wielokrotnie – przy okazji innych wydarzeń i szczytów.

Na przykład w 2014 roku Xi Jinping, Barack Obama i Władimir Putin uczestniczyli w szczycie APEC w Pekinie, a w 2000 roku Jiang Zemin, Bill Clinton i Władimir Putin byli obecni na szczycie APEC w Brunei. Były spotkania np. podczas 50. rocznicy ONZ, czy 50. rocznicy zakończenia II wojny światowej.

Jednak specjalnie zorganizowanego szczytu przywódców USA, Rosji i Chin nigdy wcześniej nie było.

Inicjatorem miał być Władimir Putin. Propozycja pojawiła się w jego rozmowie telefonicznej z Donaldem Trumpem 9 października 2026 roku, o czym doniósł "The Wall Street Journal". Tematem miały być m.in. wojna w Ukrainie i jej zakończenie. Według gazety przywódcy porozumieli się wówczas także w sprawie oleju napędowego – Trump dostanie diesel prosto od Putina.

Faza "pomysłu" i spekulacji przewijała się przez kolejne tygodnie. 25 października doradca Putina Jurij Uszakow przekazał, że Moskwa, Waszyngton i Pekin są gotowe do spotkania, a przygotowania już się rozpoczęły.

Jednak Pekin początkowo był sceptyczny. Biały Dom też szybko nie reagował na te doniesienia. Konkrety przyniosła dopiero połowa listopada.

13 listopada udział Donalda Trumpa potwierdził Biały Dom. Dzień później oficjalnie zrobił to Kreml. A 16 listopada chińskie MSZ wydało oficjalny komunikat, informując świat:

"19 listopada przywódca Chin Xi Jinping spotka się w Shenzhen z prezydentem Rosji Władimirem Putinem i z prezydentem Stanów Zjednoczonych Donaldem Trumpem w ramach trójstronnego szczytu przywódców".

Rzeczniczka MSZ dodała jeszcze, że te trzy kraje są członkami założycielskimi ONZ i łączy je walka "ramię w ramię o zwycięstwo w wojnie światowej przeciwko faszyzmowi". – W obecnych okolicznościach spoczywa na nich duża odpowiedzialność za wspólne stawianie czoła globalnym wyzwaniom oraz promowanie pokoju na świecie i stabilności – oświadczyła Mao Ning.

Kylin Villa – tu mają spotkać się Trump, Putin i Xi

W oficjalnym komunikacie chińskiego MSZ nie podano nazwy obiektu, gdzie mają stawiać tego czoła. Na Kylin Villa wskazują tylko doniesienia medialne, ale też harmonogram najbliższych wydarzeń z udziałem Donalda Trumpa, który dla mediów opublikował Biały Dom. Przy dacie 19 listopada widnieje właśnie ta nazwa.

Kylin Villa to prestiżowy chiński kompleks konferencyjno-hotelowy, który chińskie władze wykorzystują do organizowania spotkań wysokiego szczebla, obsługi wizyt zagranicznych delegacji, ale też organizowane są tu konferencje, wydarzenia biznesowe itp. Hotel jest dostępny również dla osób prywatnych i turystów. Obiekt został otwarty w 1997 roku.

Jak informuje "Financial Times", jest "położony wśród bujnych, zielonych wzgórz, w sąsiedztwie parku safari z tygrysami w Shenzhen". To ok. 20 minut drogi od miejsca, gdzie odbywa się szczyt APEC.

Jaka będzie agenda spotkania? Wojna w Ukrainie, sytuacja na Półwyspie Koreańskim, denuklearyzacja, Iran – te tematy przewijały się najczęściej. Ale tak naprawdę do ostatniej chwili niewiele wiadomo.

Ekspert: Samo spotkanie trzech przywódców będzie politycznym sukcesem każdego z nich

Wiadomo, że w Shenzen ma dojść do dwustronnych spotkań Donald Trump-Xi Jinping, a także Putin-X. Czy będzie spotkanie Trumpa z Putinem? Do tej pory nie było go w planie, ale według Kremla trwaja ustalenia w tej sprawie.

Wiadomo też, że każdy z uczestników trójstronnego szczytu ma swój inny cel.

Trump chce rozmawiać o ograniczeniu broni jądrowej przez trzy mocarstwa. Chciałby objąć ewentualnym nowym układem również Chiny, a nie – jak dotychczas – tylko Rosję. Chce też rozmawiać o Iranie. Poza tym spotkanie może rozgrywać jako swój sukces polityczny. Jakby nie było, może pokazywać, że potrafi rozmawiać z największymi rywalami USA.

Dla Xi rola gospodarza historycznego spotkania trzech mocarstw to już sukces sam w sobie. Może też pokazać się w roli mediatora, choć Chiny pozostają sojusznikiem Putina. Jednak Pekin był dotąd niechętne negocjacjom o ograniczeniu swojego arsenału nuklearnego.

Putin – wiadomo. Wychodzi z izolacji. Chciałby wykorzystać rozmowy do uzyskania korzystnego dla siebie zakończenia wojny w Ukrainie. I ugrać dla siebie jak najwięcej.

Dr Aleksander Olech, redaktor naczelny Defence24.com, mówił w "Rozmowie naTemat" z Pawłem Orlikowskim, że samo spotkanie trzech przywódców będzie politycznym sukcesem każdego z nich. Trump pokaże, że potrafi negocjować z najważniejszymi światowymi liderami. Xi Jinping umocni pozycję Chin jako globalnego mocarstwa, a Putin wykorzysta wydarzenie do przekonywania Rosjan, że Kreml nie jest izolowany.