Polski raj podatkowy? Fundacje rodzinne miały ratować firmy, a pomagają omijać podatki

Jeszcze trzy lata temu fundacje rodzinne przedstawiano jako cywilizacyjny skok. Polska miała dołączyć do krajów, które potrafią chronić rodzimy kapitał i ułatwiać sukcesję firm budowanych od lat 90. Problem w tym, że rzeczywistość bardzo szybko zweryfikowała szlachetne założenia ustawodawcy.

Dziś fundacja rodzinna coraz częściej kojarzy się nie z ratowaniem firm, lecz z agresywną optymalizacją podatkową. I to tak skuteczną, że państwo zaczyna mieć poważny problem.

Mechanizm jest prosty i właśnie dlatego tak atrakcyjny. Fundacja rodzinna nie płaci CIT od wielu rodzajów działalności – m.in. dywidend, sprzedaży udziałów czy najmu nieruchomości. Podatek pojawia się dopiero wtedy, gdy pieniądze trafiają do beneficjentów.

A jeśli beneficjentami są najbliżsi członkowie rodziny, nie płacą już PIT. W praktyce oznacza to efektywne opodatkowanie na poziomie 15 proc., zamiast standardowych 19 proc. albo wyższych progów podatkowych.

Dla przedsiębiorców to gigantyczna różnica. Mogą reinwestować pełne 100 proc. zysków i budować majątek szybciej niż zwykły podatnik.

Największym hitem okazały się jednak nieruchomości. Właściciele mieszkań przenoszą lokale do fundacji rodzinnych i przestają płacić podatek od najmu tak długo, jak środki pozostają w fundacji.

Krytycy mówią wprost: to darmowy kredyt od państwa. Pieniądze, które normalnie trafiałyby do budżetu, mogą być przeznaczane na zakup kolejnych mieszkań i dalsze pomnażanie majątku. I właśnie dlatego fundacje rodzinne zaczęły rosnąć w lawinowym tempie.

Według danych, w połowie 2026 roku w Polsce działa już ponad 15 tys. fundacji rodzinnych. Szacunki mówią o stratach dla budżetu rzędu od 1,5 do nawet 3 miliardów złotych rocznie.

Ministerstwo Finansów coraz głośniej mówi więc o uszczelnieniu przepisów. Na celowniku znalazł się przede wszystkim najem nieruchomości, który może zostać wyłączony z katalogu działalności objętej preferencjami.

Tyle że tu pojawia się problem. Bo obok osób szukających podatkowych furtek są też firmy, które naprawdę potrzebują fundacji rodzinnych do przetrwania i sukcesji.

I właśnie dlatego spór o fundacje rodzinne dopiero się zaczyna. Bo pytanie nie brzmi już, czy system trzeba poprawić. Pytanie brzmi: jak zrobić to tak, żeby nie zabić idei, która miała chronić polski kapitał.

Cały materiał z serii "Po ludzku o ekonomii" pokazuje kulisy tego mechanizmu znacznie szerzej – wraz z konkretnymi przykładami i wyliczeniami, które tłumaczą, dlaczego fundacje rodzinne wywołują dziś tak ogromne emocje.

Zobacz go na naszym kanale YouTube naTemat pod tym linkiem. W komentarzach daj znać, co o tym sądzisz.