Znamy laureatkę Pokojowej Nagrody Nobla 2026. Norweski Komitet Noblowski ogłosił w piątek 9 października, że została nią Navanethem "Navi" Pillay z RPA. To nazwisko nie od razu kojarzy się z nagłówkami w mediach, ale lista funkcji, które pełniła, jest długa.
Navi Pillay ma 85 lat i pochodzi z Durbanu w RPA. To prawniczka i sędzia kilku międzynarodowych trybunałów, a od 2008 do 2014 roku Wysoka Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka. Przez dekady działała w sądach, najpierw jako prawniczka w RPA, potem jako sędzia na arenie międzynarodowej.
Za co Navi Pillay dostała Pokojową Nagrodę Nobla?
Jak wynika z uzasadnienia opublikowanego przez Norweski Komitet Noblowski, Pillay wyróżniono za konkretny wkład w prawo międzynarodowe. "Tegoroczna laureatka odegrała zasadniczą rolę w tym, by zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo były ścigane" – czytamy w ogłoszeniu komitetu.
Komitet przypomina dwa przełomy z czasów trybunału dla Rwandy. Uznano tam, że g*ałt i przemoc s*ksualna mogą być zbrodnią przeciwko ludzkości, a także ludobójstwem.
Po raz pierwszy postawiono też zarzut nawoływania do ludobójstwa wyłącznie za szerzenie propagandy. Wpływ Pillay na te rozstrzygnięcia był według komitetu znaczący. – Od niepamiętnych czasów g*ałt uznawano za łup wojenny. Teraz będzie traktowany jak zbrodnia wojenna – powiedziała Pillay w jednym z wywiadów.
Dlaczego prawo międzynarodowe potrzebuje dziś obrońców?
Komitet nie ukrywa, że porządek oparty na prawie nigdy nie był doskonały. Najwięksi często unikali odpowiedzialności, a podobne sprawy kończyły się różnie, zależnie od tego, kto był sprawcą, a kto ofiarą. Mimo to coraz więcej konfliktów rozwiązuje się dyplomacją i traktatami, a nie wojną.
Dziś ten system jest jednak pod presją. "Sędziowie, czyli ci, którzy strzegą cienkiej czerwonej linii między porządkiem a chaosem, w pełni zasługują więc na naszą pochwałę" – piszą autorzy uzasadnienia. Zwracają uwagę, że ci sami sędziowie są dziś objęci sankcjami, a ich instytucje atakowane.
Zobacz także
Kim jest Navi Pillay i jak wyglądała jej droga do Nobla?
Navi Pillay urodziła się 23 września 1941 roku w biednej dzielnicy Durbanu, jako piąte z ośmiorga dzieci. Jej dziadkowie przypłynęli z Indii w latach 90. XIX wieku do pracy na plantacjach trzciny cukrowej.
W 1967 roku otworzyła własną kancelarię, jako pierwsza kobieta w prowincji Natal. W 1973 roku wywalczyła dostęp do prawników dla więźniów politycznych z Robben Island, w tym późniejszego prezydenta RPA Nelsona Mandeli.
Doktorat z prawa obroniła w 1988 roku na Harvardzie, jako pierwsza osoba z RPA. W 1995 roku z nominacji Mandeli, już prezydenta, została sędzią Sądu Wysokiego RPA. W czasach apartheidu nie mogła wchodzić do gabinetów sędziów.
– Pierwszy raz do gabinetu sędziego weszłam wtedy, gdy weszłam do swojego – mówiła Pillay. Potem przewodniczyła trybunałowi dla Rwandy (od 1999 do 2003 roku) i zasiadała w Międzynarodowym Trybunale Karnym w Hadze.
Od 2019 roku jest sędzią ad hoc (wskazaną przez jedną ze stron sporu) w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości, w sprawie ludobójstwa Rohingjów przeciwko Mianmie. Do listopada 2025 roku kierowała też komisją śledczą ONZ ds. okupowanych terytoriów palestyńskich.
Uroczystość wręczenia nagrody odbędzie się 10 grudnia w Oslo. Rok wcześniej laureatką Pokojowej Nagrody Nobla 2025 została Maria Corina Machado. W 2024 roku pokojowy Nobel przyznany został japońskiej organizacji Nihon Hidankyo, a w 2023 roku Narges Mohammadi.
Nie przegap żadnej ważnej wiadomości i obserwuj nas w Google News!