
Osoby o wysokiej inteligencji mogą mieć pewną zaskakującą skłonność, która na pierwszy rzut oka wydaje się wadą. Związek między nią a IQ jest jednak znacznie bardziej skomplikowany, niż mogłoby się wydawać.
Spontaniczne odpływanie myślami bywa łączone z kreatywnością i wysokimi zdolnościami poznawczymi. Z drugiej strony trudności z utrzymaniem uwagi mogą negatywnie wpływać na wyniki testów inteligencji i codzienne funkcjonowanie. Badania sugerują, że związek między błądzeniem myślami a IQ rzeczywiście istnieje, ale nie jest tak jednoznaczny, jak mogłoby się wydawać. Wszystko zależy bowiem od tego, kiedy i w jakich okolicznościach odpływamy myślami.
Czy bujanie w obłokach może być cechą "wydajnych mózgów"
Badanie z 2017 roku przeprowadzone przez Georgia Institute of Technology, a opublikowane w czasopiśmie "Neuropsychologia" (i opisane m.in. przez NeuroscienceNews), sugeruje, że "bujanie w obłokach" może wskazywać na "wysoką inteligencję i kreatywność". Naukowcy skupili się w nim na zjawisku daydreamingu, czyli "marzeniach na jawie".
Pomysł był prosty – badacze użyli rezonansu magnetycznego do analizy aktywności mózgu uczestników. Badani koncentrowali wzrok na nieruchomym punkcie, a naukowcy sprawdzali, które obszary mózgu współpracują ze sobą w stanie spoczynku. Wyniki zestawiono z danymi pochodzącymi z testów zdolności intelektualnych i kreatywności uczestników badania, a także z kwestionariuszem dotyczącym tego, jak często błądzą myślami w codziennym życiu.
"Osoby o wydajnie działających mózgach mogą dysponować tak dużymi zasobami poznawczymi, że ich umysłom trudno jest pozostać w pełnym skupieniu" – twierdzi prof. Eric Schumacher, współautor badania, sugerując, że część osób ma "po prostu wydajne mózgi" i dlatego ich mózg może "błądzić" w stronę innych myśli, gdy wykonują proste czynności.
Badacze powołują się wręcz na archetyp "roztargnionego profesora", czyli osoby błyskotliwej, ale żyjącej "w swoim świecie" oraz "uczniów, którzy wyprzedzają swój program nauczania" i po przerobieniu materiału po prostu "wyłączają się".
Problem z tym badaniem dotyczy relatywnie wąskiej grupy badanej – jest to tylko 129 osób. Warto jednak zaznaczyć, że badania z wykorzystaniem MRI są raczej kosztowne. Tak niewielka liczebność badanych raczej więc tu nie dziwi. Jednocześnie główna współautorka – Christine Godwin, wskazuje, że w kontekście tego badania należy wziąć pod uwagę również inne różnice indywidualne, a także okoliczności, np. motywację i intencję związaną z utrzymaniem uwagi.
Dalsza część artykułu poniżej.
Zobacz także
Sprawa jest jednak znacznie bardziej skomplikowana
Badanie z 2017 roku niekoniecznie znajduje odzwierciedlenie w starszych hipotezach. "Błądzenie myślami" było pod lupą badania zatytułowanego "Rola błądzenia myślami w pomiarach ogólnych zdolności poznawczych", które zostało opracowane przez zespół badaczy pod kierownictwem Michaela Mrazka.
Opublikowane w Journal of Experimental Psychology w 2012 roku badanie wskazywało na podobne czynniki ryzyka (ocenę roli zjawiska), ale sugerowało też, że "zdolność do unikania błądzenia myślami podczas wykonywania wymagających zadań może być istotnym czynnikiem wpływającym na osiągane wyniki w testach ogólnych zdolności".
Tu jednak wkrada się ciekawy niuans – być może te dwa stanowiska mogą funkcjonować równolegle. Z jednej strony w stanie spoczynku mózg u osób o wysokim potencjale poznawczym naturalnie "błądzi", a z drugiej, gdy jest to konieczne w kontekście sytuacyjnym, może skutecznie skupić się na wykonaniu zadania.
Błądzenie myślami i problemy z uwagą nieodzownie kojarzą się z ADHD. Nie brakuje więc prac, które odnoszą się również i do tego wątku.
O tym, że wysokie IQ może wiązać się z mniejszym nasileniem problemów z uwagą, pisali m.in. badacze pod kierunkiem Nandy Rommelse, w pracy zatytułowanej "Wysoka inteligencja a ryzyko wystąpienia ADHD i innych zaburzeń psychicznych", opublikowanej w czasopiśmie "The British Journal of Psychiatry" w 2017 roku.
Pytanie badawcze w tym przypadku brzmiało: "czy wysoki poziom inteligencji, podobnie jak niski, zwiększa ryzyko wystąpienia ADHD". Okazało się, że problemy z koncentracją uwagi u dzieci o wysokim poziomie inteligencji są zjawiskiem nietypowym oraz negatywnie wpływającym na wyniki w nauce. IQ byłoby więc w tym świetle czynnikiem związanym z mniejszym nasileniem problemów z koncentracją uwagi, a nie czynnikiem ryzyka. Sprawa jest więc naprawdę zawiła i wymaga kolejnych badań.






