Joseph Zada w filmie "Wschód słońca w dniu dożynek"
"Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek" znajduje nadzieję w bólu Fot. materiał prasowy

"Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek" stanowią brakujące ogniwo serii Suzanne Collins, która – jakby nie patrzeć – uczy młodych obywatelskiej czujności i zakorzenia w ich chłonnych umysłach to, w co dorośli dawno przestali wierzyć. W siłę jednostki i jej sprawczość. Film o Haymitchu Abernathym kontynuuje dziedzictwo swoich poprzedników, dając nam widowisko pełne pęknięć, za to z wielkim sercem i jeszcze większą lekcją dla nas wszystkich.

REKLAMA

Tekst zawiera spoilery dot. filmu "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek".

– Częściowo stąd biorą się nasze problemy. Z myślenia, że pewne rzeczy są nieuniknione. Z niewiary w możliwość zmiany – mówi Lenore Dove do Haymitcha Abernathy'ego, swojego chłopaka, którego "kocha całym ogniem", zanim ten zostanie "wyłoniony", by wziąć udział w Drugim Ćwierćwieczu Poskromienia, jubileuszowym turnieju o śmierć i życie. Nasz protagonista bierze sobie do serca słowa ukochanej i tak oto dzięki wręczonemu przez nią w prezencie krzesiwu staje się iskrą, która dała początek dziewczynie igrającej z ogniem.

"Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek" różni się od powieści Suzanne Collins w takim samym stopniu jak oryginalna trylogia o Katniss Everdeen od swojego pierwowzoru. W naszej wyobraźni i na papierze wiele rzeczy uchodzi płazem, podczas gdy kino tak łatwo nie wybacza.

Reżyser Francis Lawrence musiał pozbyć się ze scenariusza najbrutalniejszych fragmentów książki, której krwawy rozmach przebija wszystko, co dotąd powstało w tym dystopijnym uniwersum. Efekt jest taki, że na srebrnym ekranie widzimy historię skrojoną wprost pod młodego widza. Sterylną wizualnie, scenariuszowo nieco uproszczoną, lecz przesłaniem wciąż trafiającą do celu.

Recenzja filmu "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek". To historia młodego Haymitcha

Jeśli "Igrzyska śmierci" są młodszym rodzeństwem "1984" George'a Orwella, to "Wschód słońca w dniu dożynek" (jako pewien elementarz) wiedzie wprost do serialu "Andor", którego narrację przez dwa sezony nawiedzają słowa o tym, że "nawet najmniejszy akt buntu przesuwa nasze linie naprzód", a "wolność to czysta idea, występująca spontanicznie i bez instrukcji". Prequel trylogii Collins traktuje o sile propagandy, machinie dezinformacji i narodzinach rebelii, do której każdy, nawet w małym stopniu, może dołożyć swoją cegiełkę.

Haymitch Abernathy ma serce po właściwej stronie, choć przed wylosowaniem 48 trybutów do 50. Głodowych Igrzysk raczej się nie wychyla. Dopiero w obliczu niesprawiedliwości, która wreszcie zatapia w nim swoje pazury, zaczyna patrzeć na terror Kapitolu oczami swojej ukochanej, buntowniczki z krwi i kości (w końcu wywodzi się z Trupy). Czy to znaczy, że pragnienie wolności nie leżało w jego naturze? Wręcz przeciwnie. Przed otrzymaniem biletu na arenę było uśpione; było dokładnie takie, jak życzył sobie tego prezydent Coriolanus Snow.

Filmowy "Wschód słońca w dniu dożynek" od samego początku sprawnie kreśli emocjonalną drogę, jaką pokonuje Haymitch, równie efektownie zarysowując kontrast między jego młodym "ja" a alkoholikiem, który ponad dwie dekady później mentorował Katniss i Peetę.

Whitney Peak i Joseph Zada w filmie "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek"
Whitney Peak i Joseph Zada w filmie "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek". Fot. materiał prasowy

Jesteśmy świadkami narodzin gwiazdy, czyli Joseph Zada idzie w ślady Jennifer Lawrence

Nieoceniony pod tym względem okazał się Joseph Zada ("Na wschód od Edenu", "Byliśmy łgarzami"). Jego kreacja broni się zarówno w relacji z występem Woody'ego Harrelsona ("Detektyw"), jak i samodzielnie. Tak po prawdzie australijski aktor powtarza ruch Jennifer Lawrence ("Zgiń kochanie"), w pełni zagospodarowując każdy milimetr pierwszego planu, jaki mu powierzono.

Aktorska intuicja go nie zawodzi, a siła wyrazu służy reszcie otoczenia, uruchamiając lawinę zdarzeń – ekspresja Zady w sposób organiczny wymusza reakcję od innych odtwórców ról, zwłaszcza tych, którym podarowano względnie mało czasu ekranowego (m.in. od Molly McCann, filmowej Louelli McCoy, oraz Scota Greenana, czyli Burdocka Everdeena).

"Wschód słońca w dniu dożynek" w porównaniu z "Balladą ptaków i węży" jest silniejszy aktorsko, ale to w lwiej części zasługa samego scenariusza, który, choć nadal jest upstrzony nachalną ekspozycją, zostawia miejsce na improwizację. W tej eksperymentalnej formule błyszczy akurat Kieran Culkin ("Prawdziwy ból") jako pyszałkowaty showman Caesar Flickerman. Najmłodsza obsada miała rację, mówiąc w wywiadach, że bała się kręcenia wspólnych scen z nim. Laureat Oscara przekuł charakterystyczną dla siebie manierę i komediowe wyczucie w broń, momentami będąc straszniejszy od samej Glenn Close ("Fatalne zauroczenie"), którą obsadzono jako karykaturalną Drusillę Sickle.

Po seansie w pamięci znaczący ślad pozostawia po sobie Whitney Peak ("Plotkara") jako Lenore Dove, duchowa kotwica "Wschodu słońca w dniu dożynek". Podobnie jak w powieści, tak i tu dziewczyna z wędrownego ludu zaszczepia w umyśle Haymitcha wizję lepszego jutra i wieńczy prequel poetycką klamrą. Na jej barkach spoczywa góra kwestii ekspozycyjnych, a i tak swoją szczerą wrażliwością zdołała udźwignąć najbardziej nieznośną część blockbusterowej sztuki scenopisarstwa.

Co zadziwiające, z ekspozycją tak dobrze nie poradził sobie Ralph Fiennes ("Angielski pacjent"), ale tutaj winy dopatrywałabym się raczej w tym, że w ujęciu scenarzystów, Billy'ego Raya ("Kapitan Phillips") i Michaela Lessliego ("Makbet"), sceny z udziałem Snowa porzucają książkową subtelność oraz zabawę aluzjami. Dla przykładu, imię Lucy Gray Baird niepotrzebnie pada z ust prezydenta w rozmowie z Haymitchem. Ba, dyktator wprost przyznaje się chłopakowi z Dystryktu 12 do bycia jej mentorem. Widzowie nie mają tak kruchej pamięci, by istniała potrzeba przypominania im na każdym kroku o podstawowym lore "Igrzysk śmierci".

Dalsza część artykułu poniżej.

Mckenna Grace ("Obdarowani") jest wykapaną Maysilee Donner, Elle Fanning ("Margo jest spłukana") daje radę jako Effie Trinket, a Jesse Plemons ("Bugonia") pozwala nam wreszcie skonkretyzować naszą opinię na temat moralnie szarego Plutarcha Heavensbeego, we "Wschodzie słońca w dniu dożynek" powtarzając tak na dobrą sprawę swoją rolę w "Diggerze" Alejandra Gonzáleza Iñárritu. Szkoda, że Francisowi Lawrence'owi zabrakło czasu, aby wnikliwiej przyjrzeć się interakcjom Haya z Wyattem Callowem (Ben Wang), Lou Lou (Iona Bell), Mags (Lili Taylor) i Wiress (Maya Hawke).

Nowe "Igrzyska śmierci" są o krok od "W pierścieniu ognia"

"Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek", zamknięte w kolorowej estetyce lat 70. XX wieku, są spektaklem dużych rozmiarów, z niesamowitymi – co było zresztą do przewidzenia – kostiumami i charakteryzacją, które podkreślają, w jakim momencie historii tkwi Panem. Ubogi górniczy dystrykt odcina się znacząco od eklektycznego i mało autentycznego Kapitolu, który powoli traci na wiarygodności (to sugerują poniekąd słowa Plutarcha). Gdy wkraczamy na arenę, opisaną na kartach książki jako psychodeliczna uczta dla oczu, odczuwamy brak soczystych barw przywodzących na myśl technicolor rodem z "Czarnoksiężnika z Oz". Muzyka, z wyjątkiem utworów śpiewanych przez Lenore Dove i powtarzających się motywów z poprzednich filmów, również rozczarowuje.

Rzeczą, która od razu przykuwała wzrok podczas seansu filmowej wersji "Ballady ptaków i węży", był brak krwi na ekranie. Wiedząc, jak okrutne są realia życia w Panem, rezygnacja z lejącej się czerwieni uczyniła z pierwszego prequela dzieło wybijające z immersji. W adaptacji poświęconej Haymitchowi brutalność nieco podkręcono, aczkolwiek czytelnicy powinni być przygotowani na to, że wiele kluczowych scen śmierci drastycznie zmieniono.

Mckenna Grace i Joseph Zada w filmie "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek"
Mckenna Grace i Joseph Zada w filmie "Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek". Fot. materiał prasowy

Żałuję, że na język filmowy nie udało się przenieść moich ulubionych momentów z powieści. Nie ma ani trybutów dzielących się czekoladą na spalonej arenie, ani Haymitcha pijącego bezczelnie mleko za plecami Snowa, ani teorii o tożsamości Lou Lou snutych przez dzieciaki z Dwunastki.

"Wschód słońca w dniu dożynek", podobnie jak wcześniejsze adaptacje prozy Suzanne Collins, wykorzystuje czysto hollywoodzką rozrywkę, aby czegoś nas nauczyć, o czymś ważnym nam przypomnieć. "'Igrzyska śmierci' są dosadne, ale ostrożne. Są atrakcją, ale nie ogłupiają. Są dla młodzieży, ale z wiekiem stają się tylko lepsze" – tak pisałam w tekście "Igrzyska śmierci" powinny być lekturą obowiązkową i po przedpremierowej projekcji nowej części podtrzymuję to zdanie, aczkolwiek odnoszę wrażenie, że kinowa "trylogia" o Katniss była dojrzalsza i lepiej panowała nad dramatyzmem.

Oczywiście Francis Lawrence w iście amerykańskim stylu (nastawionym na nostalgię) żegna się w epilogu z bohaterami. Salę kinową opuściłam ze łzami w oczach, ale nie z powodu ostatnich sekund filmu, które – przepraszam – ale były zbyt wymuszone. Przede wszystkim dobiła mnie stworzona na potrzeby adaptacji scena z ojcem Louelli i końcowy monolog Haymitcha. Kruk zakrakał: "Nigdy już".