
Sprawa pogrzebu Michała Oksińskiego, który 7 listopada dokonał makabrycznego zamachu w Krakowie, nie cichnie. Rodzina do tej pory nie odebrała jego ciała, jednak po 10 dniach nagle okazało się, że jest osoba, która chce to zrobić. Wcześniej Kraków też nie kwapił się, by zorganizować pochówek, a prezydent Łukasz Gibała proponował, by ciało oddać naukowcom. Jak wyglądały pogrzeby zamachowców w innych krajach? Tam, gdzie doszło do ataków, też mierzyli się z podobnymi emocjami.
Jest 15 kwietnia 2013 roku. W Bostonie trwa maraton. W pobliżu linii mety, w odstępie kilkunastu sekund, następuje eksplozja dwóch ładunków wybuchowych. To bomby domowej produkcji, które sprawcy ukryli w plecakach. Giną 3 osoby, a ponad 260 zostaje rannych.
Zamachowcami okazują się Czeczeni, dwaj bracia – 19-letni Dżohar i 26-letni Tamerlan Carnajew. Obławą za nimi Ameryka żyje przez kilka dni. Młodszy zostaje zatrzymany, starszy ginie w strzelaninie podczas pościgu. I wtedy zaczynają się problemy z jego pogrzebem.
Żona zamachowca odmawia odebrania ciała. Zgadza się zrobić to jego wuj. Ciało trafia do domu pogrzebowego, ale przed zakładem zaczynają się protesty. Zostaje przewiezione do innego, w Worcester w stanie Massachusetts, którego właściciel zgadza się na zorganizowanie pochówku. Tyle, że kolejne, okoliczne, cmentarze odmawiają przyjęcia zwłok, a przed zakładem też gromadzą się protestujący.
Tamerlan Carnajew mieszkał z Cambridge, ale tam władze miasta również odmawiają jego pochówku na cmentarzu miejskim. Ciała nie chce też przyjąć Boston, gdzie zginął zamachowiec. Właściciel zakładu próbuje w trzech stanach. Bez skutku. "Cmentarze w całym północno-wschodnim regionie Stanów Zjednoczonych odmawiają pochowania ciała Tamerlana Carnajewa", "Może nie być miejsca na ziemi dla Tamerlana Carnajewa" – relacjonowały amerykańskie media.
Dzięki prywatnej osobie, która postanowiła zaangażować się w pomoc, Carnajew zostaje ostatecznie pochowany na muzułmańskim cmentarzu Al-Barzakh w Doswell w stanie Wirginia, niedaleko Richmond. Początkowo miejsce pochówku pozostaje tajemnicą – nie znają go nawet jego rodzice. Ciało zostaje przewiezione w nocy.
Pogrzeb zamachowcy z Krakowa. "Osoba najbliższa zgłosiła się z chęcią odebrania jego ciała"
Chyba wszędzie, gdzie dochodziło do ataków terrorystycznych, a zamachowiec nie przeżył, pojawiał się problem z jego ciałem i budził silne emocje. Bywało, że rodziny nie chciały odbierać ciał. Albo lokalne władze nie zgadzały się na pochówek na swoim terenie, obawiając się, że groby sprawców mogą stać się miejscami protestów albo kultu.
W przypadku Michała Oksińskiego, który 7 listopada zabił 6 osób na krakowskim rynku oraz swoich rodziców i siostrę, przez wiele dni po zamachu słyszeliśmy, że rodzina nie chciała odebrać jego ciała. 17 listopada pojawiły się jednak informacje, że osoba z rodziny chce się po nie zgłosić.
"Osoba najbliższa sprawcy ataku w Krakowie zgłosiła się z chęcią odebrania jego ciała – przekazała PAP Prokuratura Krajowa. Radio Eska oraz Polsat News podały, że chodzi o babcię.
Przez ponad tydzień po zamachu mogliśmy jednak odczuć narastający problem.
Przypomnijmy, rzecznik Prokuratury Krajowej Przemysław Nowak informował, że jeśli nikt z uprawnionych osób nie zgłosi się po odbiór ciała i nie zadeklaruje organizacji pogrzebu, obowiązek pochówku spadnie na gminę właściwą dla miejsca śmierci. Czyli Kraków.
Tymczasem prezydent Krakowa zapowiedział, że jeśli rodzina nie zrobi pochówku, to będzie wnioskował, "żeby miasto nie organizowało takiego pogrzebu, tylko żeby przekazać to ciało na cele medyczne, na cele naukowe". Do Collegium Medicum UJ nie wpłynął jednak jeszcze żaden wniosek w tej sprawie.
Gdyby doszło do przekazania ciała na cele medyczne, trudno byłoby znaleźć podobny przypadek za granicą. Tam w podobnych sytuacjach przewijały się inne schematy. Na przestrzeni lat sprawcy, których ciał nie odebrała rodzina, chowani byli w bezimiennych grobach, a czasem w tajemnicy trzymana była lokalizacja cmentarza.
Kontrowersje i emocje wszędzie jednak wydają się bardzo podobne. Z powodów problemów z pochówkiem i społecznymi emocjami, ciała zamachowców nie raz przez wiele miesięcy leżały w zakładach medycyny sądowej.
Jak wyglądały ich pogrzeby?
Sprawcy zamachów w Europie pochowani w bezimiennych grobach
Spójrzmy na zamachy w Paryżu z 13 listopada 2015 roku, w których zginęło 130 osób – to były skoordynowane ataki na salę koncertową Bataclan, kawiarnie i restauracje w 10. i 11. dzielnicy oraz okolice stadionu Stade de France w Saint-Denis. Sprawcy powiązani z ISIS zginęli podczas obławy.
Po dwóch miesiącach "Le Monde" donosił, że prokuratura w Paryżu wydała pozwolenie na pochówek dopiero dwóch z ośmiu terrorystów. Jeden z nich został pochowany na cmentarzu międzygminnym w La Courneuve, jednak pogrzeb odbył się po zamknięciu cmentarza.
W przypadku innego, który mieszkał w Chartres, ówczesny burmistrz tego miasta, Jean-Pierre-Gorges, publicznie sprzeciwił się pochówkowi. Ciało Ismaëla Omara Mostefaïa trzy miesiące leżało w zakładzie medycyny sądowej, ostatecznie zamachowiec został pochowany na paryskim cmentarzu w Thiais, ale również dyskretnie, w bezimiennym grobie.
W nieoznaczonych mogiłach w Gennevilliers oraz Reims zostali też pochowani sprawcy ataku na redakcję "Charlie Hebdo w 2015 roku, bracia Chérif i Saïd Kouachi. Podobno położenie ich grobów znało tylko wąskie grono urzędników.
Z kolei ciało zamachowca z Nicei, który w 2016 roku, wjechał ciężarówką w tłum na promenadzie, zabijając 86 osób, aż przez rok znajdowało się w zakładzie medycyny sądowej. Lokalne władze nie chciały się zgodzić na pogrzeb w Nicei. W końcu szczątki Mohameda Lahouaieja-Bouhlela potajemnie przetransportowano do Tunezji, skąd pochodził.
Pogrzeb odbył się w tajemnicy. Ciał nie chciały przyjąć domy pogrzebowe
I jeszcze trzy zamachy, które wstrząsnęły Europą.
Zamach w Manchesterze w 2017 roku podczas koncertu Ariany Grande, gdy zginęły 22 osoby – ciało zamachowca Salmana Abediego przez kilka miesięcy znajdowało się w kostnicy poza Manchesterem, gdyż władze miasta oficjalnie zadeklarowały, że nie dopuszczą ani do jego pochówku, ani do kremacji na swoim terenie.
Zorganizowania pogrzebu i odprawienia muzułmańskich modlitw odmówiły też brytyjskie meczety. Ostatecznie ciało przetransportowano do Libii. Tam zamachowiec został pochowany w nieoznaczonym miejscu.
Zamachy w Londynie w 2017 roku, w których zginęło 14 osób. Trzech zamachowców Khuram Butt, Rachid Redouane oraz Youssef Zaghba zostało zastrzelonych przez policjantów. Ich ciał nie chciały przyjąć domy pogrzebowe. Ponad 130 imamów i przywódców muzułmańskich w Wielkiej Brytanii odmówiło odprawienia tradycyjnych modlitw pogrzebowych. Ich pochówek miał się odbyć w tajemnicy. Jak donosiły media Buttę pochował krewny na cmentarzu we wschodnim Londynie. "Matka 27-latka nie była obecna na pogrzebie i nie odbyła się żadna ceremonia" – pisał "The Indepenednet".
I zamach w Berlinie w 2016 roku, gdy Anis Amri z Tunezji zaatakował jarmark bożonarodzeniowy, zabijając 12 osób. Terrorysta został zastrzelony przez policję we Włoszech. Jego ciała nie chciała przyjąć Tunezja, również włoskie miasto nie chciało jego pochówku u siebie. Odebrała je tunezyjska rodzina zamachowca, która zapłaciła za transport.
"Deutsche Welle" relacjonowało, że ceremonia pogrzebowa odbyła się w rodzinnej miejscowości Amriego, Oueslatia, a w uroczystości uczestniczyli najbliżsi członkowie rodziny oraz sąsiedzi: Jego brat, Mohammed Amri, powiedział DW: "Wszyscy odczuwamy ulgę, a szczególnie moja matka, że w końcu możemy go pochować. Musieliśmy zapłacić tunezyjskim władzom równowartość około 5000 euro, na co musieliśmy pożyczyć pieniądze".
Również Sajid Akram, jeden ze sprawców zamachu terrorystycznego na plaży Bondi w Sydney w 2025, w którym zginęło 15 osób, miał zostać pochowany potajemnie w Australii. Media donosiły też, że żona odmówiła odebrania zwłok.
Dalsza część artykułu poniżej.
Zobacz także
Ksiądz o pogrzebie zamachowca. "To nasz ludzki i chrześcijański obowiązek"
Wszędzie pojawiały się pytania, czy zamachowiec zasługuje na pogrzeb. I skraje reakcje podzielonego społeczeństwa. Takie reakcje pojawiają się też w Polsce. Kilka dni temu głos w tej sprawie zabrał znany jezuita, ks. Grzegorz Kramer, który napisał w mediach społecznościowych:
"Dziwi mnie to i smuci, że w kraju, w którym na każdym katolickim pogrzebie słyszymy: 'wypełniając chrześcijański obowiązek pogrzebania ciała ludzkiego' i w którym wielu z nas w dzieciństwie uczyło się 'uczynków miłosierdzia względem ciała', gdzie wyraźnie stoi napisane: umarłych pogrzebać, tak wielu z nas mówi, że Michałowi O. pogrzeb się nie należy".
Odniósł się też do głośnych komentarzy w sieci na temat zamachowca.
"Niektórzy idą dalej i mówią, że należy jego ciało spalić i wysypać do jakiejś rzeki lub na wysypisko. To wszystko w kraju, w którym do dziś jeździmy do obozów zagłady i nie możemy zrozumieć, jak można było tak traktować człowieka i jego ciało po śmierci" – zaznaczył duchowny.
"Pochowanie zmarłego nie jest równoczesne z jego gloryfikacją. To nasz ludzki i chrześcijański obowiązek" – podsumował o. Kramer.
Peter Stefan, właściciel zakładu pogrzebowego w Worcester, który przyjął ciało zamachowca z Bostonu, również uważał, że nawet sprawca tak strasznej zbrodni ma prawo do pochówku. "Moim zadaniem jest grzebanie ludzi, a nie ich osądzanie" – powiedział w jednym z wywiadów. Podkreślał, że nie oddaje hołdu terroryście, lecz zapewnia pochówek zmarłemu.
"Każdy zasługuje na pochówek. Nie ma znaczenia, o kogo chodzi" – mówił w rozmowie z agencją Reuters.
Spotkała go za to fala krytyki. Mówił, że otrzymywał groźby.
Ciało skremowano, prochy rozsypano w tajemniczym miejscu
Na koniec wspomnijmy tylko krótko o dwóch głośnych terrorystach.
Ciało Osamy bin Ladena spuszczono do Morza Arabskiego, przy zachowaniu wymogów religijnych. Według Amerykanów władze tłumaczyły decyzję tym, że żadne państwo nie chciało przyjąć jego szczątków, a organizacja pochówku na lądzie mogłaby doprowadzić do powstania miejsca kultu.
Ciało Timothy'ego McVeigha, straconego w 2001 roku za zamach w Oklahoma City, w którym zginęło 168 osób, zgodnie z jego wolą, zostało skremowane, a prochy rozsypano w miejscu, o którym opinia publiczna dowiedziała się dopiero w 2023 roku. Prochy odebrał jego adwokat Rob Nigh i rozsypał w Górach Skalistych.





