Alarmujące statystyki dla polskiego Kościoła. Czy ten raport da księżom do myślenia?

Początek stycznia przyniósł nam aferę o krzyż w Kielnie. Przypomnijmy – nauczycielka ze szkoły podstawowej miała wyrzucić krzyż do kosza, rodzice podnieśli alarm, rozpętała się religijno-polityczna burza. Pod szkołę zjechali protestujący, politycy prawicy murem stanęli w obronie krzyża, sprawą zajęła się prokuratura. Głos zabrała także szefowa MEN, kard. Grzegorz Ryś z Krakowa, Rzecznik Praw Obywatelskich i wiele, wiele innych osób. Również sama nauczycielka, która została zawieszona.

Ta sprawa w katolickiej Polsce wywołała gigantyczne poruszenie. Cały kraj został przez nią postawiony na nogi, trafiła nawet do Sejmu, bo kilkunastu posłów PiS podpisało projekt uchwały potępiający akt publicznego znieważenia symbolu religijnego w szkole.

Przy okazji ujrzeliśmy potężny pokaz gorliwej obrony wiary i uczuć religijnych. Nieco inny obraz niż ten, który wyłania się z najnowszych statystyk dotyczących Kościoła w Polsce. Te zaś alarmują, że w ciągu dekady Kościół stracił 1,7 mln wiernych. Że spada liczba księży. Że słabiej jest z przyjmowaniem sakramentów, a w przypadku bierzmowania mamy wręcz do czynienia z tąpnięciem.

Jaki jest więc ten obraz katolickiej Polski na początku 2026 roku?

Bazując na danych z 2024 roku mamy 10 352 parafie (wzrost z 10 344 w 2023 roku). I 23 274 księży do nich przypisanych (spadek o 6 proc.). 984 alumnów (spadek o 5,3 proc., od 2018 roku aż o 50 proc.). 15,4 tys. czynnych sióstr zakonnych (spadek o 1,3 proc.). 1926 domów zgromadzeń żeńskich (spadek z 1950)...

Przejrzałam raport Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia za 2024 rok, który Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK) opublikował 16 grudnia 2025 roku. Od jego publikacji minął miesiąc, ale te dane krążą w przestrzeni publicznej i wciąż są analizowane w różnych częściach kraju.

Na przykład we Wrocławiu zauważono, że tylko co czwarty katolik chodzi tu do kościoła. "Coraz mniej chrztów, bierzmowań i ślubów kościelnych. Wrocławska diecezja należy dziś do grupy tych, w których wskaźniki uczestnictwa w niedzielnej mszy należą do najniższych w kraju" – analizuje lokalny portal Tu Wrocław.

Z kolei po drugiej stronie Polski – w najbardziej religijnej diecezji tarnowskiej – cieszą się, że są absolutnym liderem. "96,1 proc. dzieci w diecezji tarnowskiej uczęszcza na lekcje religii – absolutny rekord. W diecezji przemyskiej jest to 95,8 proc., a w warszawskiej tylko 53,2 proc. Tarnów pokazuje, że wiara wciąż może być mocnym fundamentem życia społecznego" – pisze portal Sądeczanin.Info.

Spojrzenia są więc różne, tak jak cała Polska jest podzielona i nie jest już jednolita religijnie. Raport pokazał, o czym już pisaliśmy w naTemat, że najbardziej świeckie obszary kraju wyraźnie odcinają się od reszty, a wschód i zachód kraju dzieli w tej kwestii prawdziwa przepaść.

Ale ogólne tendencje widać gołym okiem. Niektóre mogą być zastanawiające. Na przykład udział procentowy kobiet i mężczyzn w mszy św. w 2024 roku.

W czasie, gdy mężczyźni organizują się w Zakony Rycerzy Jana Pawła II, Rycerzy Kolumba, Wojowników Maryi, czy Żołnierzy Chrystusa, gdy chodzą po ulicach z różańcami, gdy ciągną za Konfederacją, Grzegorzem Braunem i próbują mówić nam jak żyć.... okazuje się, że udział procentowy kobiet w liturgii wyniósł 59,09 proc., a mężczyzn – 40,91 proc.

Można zapytać: 40 procent??? Gdzie więc jesteście wszyscy katoliccy patrioci, których oburza aborcja, LGBT albo aktualna afera z krzyżem w Kielnie?

Znany teolog prof. Stanisław Obirek uważa, że w przypadku afery z Kielna ważne jest to, co powiedziała sama nauczycielka – że dla niej to nie była żadna obraza uczuć religijnych.

– Zupełnie nie rozumiem, dlaczego wydarzenie – dziejące się w jakiejś klasie – urosło nagle do symbolu z jednej strony pogardy i lekceważenia symboli religijnych, a drugiej jakiegoś wzmożenia religijnego, że trzeba bronić krzyża za wszelką cenę – komentuje w rozmowie z naTemat.

Według niego wydarzenie z krzyżem jest trochę papierkiem lakmusowym tego, co w Polsce się dzieje. I przykładem zupełnie bezrefleksyjnej infantylizacji przestrzeni publicznej.

– Każdy uznał za stosowne, że musi się na ten temat wypowiedzieć. Już nie mówię o wzmożeniu prawej strony, która każdy pretekst traktuje jako znakomity do tego, żeby zaistnieć jako obrońcy wiary i krzyża, bo nie ma nic twórczego, konstruktywnego do zaproponowania – mówi.

Ale wracając do samego obrazu Kościoła i statystyk...

– One wpisują się w pewne procesy sekularyzacyjne, czy po prostu zmiany w nastawieniu społeczeństwa nowoczesnego, jakim Polska powoli się staje. Mamy do czynienia ze zmianą postaw wobec religii. I nie chodzi tylko o chodzenie do kościoła, ale również o to, że seminaria są zamykane czy że młodzież przestaje chodzić na religię – mówi prof. Obirek.

Według raportu ISKK w roku szkolnym 2024/2025 na lekcje religii uczęszczało 75,6 proc. uczniów. To spadek o 3,8 p. proc. w stosunku do poprzedniego roku szkolnego.

Ale, jak dodaje nasz rozmówca, nie znaczy to, że ludzie odwracają się od religii.

– Po prostu rejestrujemy pewne fakty i one nam mówią, że rola instytucjonalnych religii, zwłaszcza Kościoła katolickiego w Polsce się wyczerpała i coraz mniej ludzi traktuje to jako ofertę dla siebie. Stąd odejścia i szukanie nowych, bardziej atrakcyjnych form zaspokajania potrzeb religijnych – uważa.

Spójrzmy, co jeszcze mówią statystyki. Według "Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025" GUS w latach 2015–2024 liczba ochrzczonych w Polsce zmniejszyła się o 1,7 mln osób.

Z kolei według raportu ISKK w 2024 roku sakrament chrztu udzielono 247,2 tys. osobom (spadek o 7,5 p. proc. wobec 2023 roku).

Do I Komunii św. przystąpiło niespełna 320 tys. osób (spadek o 1,5 p. proc.).

Bierzmowanie przyjęło ok. 213 tys. osób (spadek o 27,6 p. proc.).

Sakrament małżeństwa został udzielony 68,3 tys. parom (spadek o 11,6 p. proc.).

Ale zanotowano też małe wzrosty.

Wskaźnik dominicantes, czyli osób chodzących w niedzielę do kościoła w roku 2024 roku wyniósł 29,6 proc. (wzrost o 0,57 p. proc.)

A communicantes, czyli przystępujących do komunii św. – 14,6 proc. (wzrost o 0,64 p. proc.).

To wszystko powinno dawać Kościołowi do myślenia. Nawet w takim aspekcie, że dwa, a bywa, że nawet trzy lata przygotowań do bierzmowania, to dziś może trochę za dużo dla młodego człowieka.

– Powinno dawać do myślenia, a niestety, nie daje. Bo co to znaczy: dawać do myślenia? To znaczy zmienić postawę. Być mniej agresywnym, mniej polaryzującym, mniej osądzającym innych. Po prostu zdać sobie sprawę, że nasz czas się skończył i trzeba to zaakceptować. Że być może rok, który rozpoczęliśmy, przyniesie coś nowego. Nie rozdzierać szat, że nagle Polska się sekularyzuje czy poganieje, jak niektórzy mówią. Ona staje się normalnym krajem – mówi prof. Obirek.

Uważa, że próbując dotrzeć do ludzi, Kościół powinien być partnerem w różnych okolicznościach. – Ciekawić się literaturą, muzyką, nawet kulturą popularną. Analizować media społecznościowe, czego ludzie szukają i starać się to zrozumieć. Zaoferować im coś mniej polaryzującego i budzącego negatywne emocje czy lęki. Po prostu pomagać – mówi.

Czyli można powiedzieć, zwyczajnie iść z duchem czasu – Papież Jan XXIII zaproponował to 60 lat temu, ale jakoś nie wszyscy to usłyszeli – odpowiada na to prof. Obirek.