Holoubek: Mamy w Polsce liderów, którzy sączą ludziom zło, a Boga mają na ustach

Religia w rękach złych ludzi, zmowa milczenia podszyta strachem i powolny proces, w którym zwykli ludzie stają się mordercami. O tym opowiada "Wśród nocnej ciszy", nowy serial Jana Holoubka o zbrodni połanieckiej z 1976 roku. Ola Gersz rozmawiała z reżyserem podczas junketu serialu HBO Max.

Po "Rojście", "Wielkiej wodzie" i "Heweliuszu" Jan Holoubek znowu sięga po prawdziwą historię. Tym razem przenosi widzów do wigilijnej nocy 1976 roku. Na drodze z Połańca do Zrębina zginęli wtedy ciężarna Krystyna, jej mąż Stanisław i jej młodszy brat Mieczysław. Zbrodnia połaniecka do dziś jest jedną z najbardziej wstrząsających spraw PRL-u. Reżyser podkreśla jednak, że nie interesowała go wierna rekonstrukcja faktów. W serialu zmieniono imiona i nazwiska, a sama historia jest artystyczną interpretacją tamtych wydarzeń.

Zbrodnia połaniecka mogłaby wydarzyć się dziś? Jan Holoubek mówi wprost

Bohaterowie "Wśród nocnej ciszy" są głęboko religijni, a mimo to dopuszczają się zła. Holoubek mówi, że bardziej niż wygłaszanie tez interesował go sam mechanizm: religię można wykorzystać w dobrych albo złych celach, w każdym wyznaniu i na całym świecie. Nie uważa tego za cechę typowo polską. Zauważa jednak, że i dziś w Polsce nie brakuje liderów, którzy szerzą zło i nienawiść, powołując się na Boga. Temat religii poruszył też w rozmowie z nami Łukasz Simlat, czyli serialowy sołtys Lech Wojda. Zdradził, co przeraża go w katolicyzmie.

Równie ważna jak sama zbrodnia jest w serialu zmowa milczenia. Zdaniem Holoubka mieszkańców wsi uciszyła nie tyle lojalność wobec swoich, ile przede wszystkim strach i poczucie winy. Ludzie z opóźnieniem zrozumieli, że wzięli udział w czymś strasznym. Bali się lidera i zemsty za ujawnienie prawdy.

Czy coś takiego mogłoby się wydarzyć dzisiaj? Reżyser nie ma wątpliwości, że tak. Uważa, że nie uczymy się na historii, a kolejne pokolenia powtarzają błędy rodziców i dziadków. Jako przykład podaje wojnę w Ukrainie i rosyjską narrację odbierającą Ukraińcom prawo do własnego państwa. Jego zdaniem mechanizm jest zawsze ten sam: najpierw odczłowiecza się drugiego człowieka, a potem ludzie są gotowi zrobić mu straszne rzeczy, zarówno na wojnie, jak i w małej wsi.

Czy "Wśród nocnej ciszy" to opowieść o banalności zła? Holoubek odpowiada, że tylko po części. Powód zbrodni bywa banalny, ale samo zło już nie. Najbardziej interesuje go "pokuszenie", czyli proces, któremu ludzie ulegają stopniowo, a nie z dnia na dzień. – To proces, który trwa tygodnie, miesiące, czasem lata. W jego wyniku ludzie, którzy wcześniej nie skrzywdziliby muchy, nagle są w stanie zabić drugiego człowieka – mówi Jan Holoubek w rozmowie w naTemat. Całą rozmowę znajdziecie na YouTube.

"Wśród nocnej ciszy" będzie miało premierę co tydzień

"Wśród nocnej ciszy" to sześcioodcinkowy serial HBO Max w reżyserii Jana Holoubka. Scenariusz napisał Maciej Kowalewski na podstawie reportażu Wiesława Łuki "Nie oświadczam się". W obsadzie są m.in. Łukasz Simlat jako sołtys Lech Wojda, Jędrzej Hycnar jako śledczy Henryk Maczek, Justyna Wasilewska jako Irena Karaś, a także Magdalena Biegańska, Adam Woronowicz czy Krzysztof Surówka.

Pierwszy odcinek zadebiutował 13 listopada, a kolejne pojawiają się w każdy piątek. Finał zobaczymy 18 grudnia, tydzień przed 50. rocznicą zbrodni. Serial już po pierwszym odcinku zebrał świetne oceny widzów, a naszą recenzję przeczytacie tutaj.