logo firmy Mercedes.
Niemiecka motoryzacja zderza się ze ścianą kosztów. Fot. Margitta Hamel/shutterstock (zdjęcie poglądowe)

Niemiecki przemysł samochodowy ogranicza inwestycje w kraju, co rodzi coraz większe obawy o jego przyszłość. Niektórzy eksperci widzą jednak jeszcze szansę, by powstrzymać jego schyłek. Co trzeba zrobić?

REKLAMA

W ubiegłym tygodniu Mercedes-Benz ogłosił, że nie będzie już realizował kolejnych inwestycji w niemieckich fabrykach. Coraz więcej wskazuje na to, że złoty okres niemieckiej motoryzacji odchodzi w przeszłość.

W pisemnym wywiadzie dla pracowników szef produkcji Michael Schiebe podkreślił, że koszty działalności niemieckich fabryk są zdecydowanie za wysokie. Jak przyznał, koncern musi teraz dokładnie rozważyć, które zakłady w Niemczech trzeba będzie zamknąć, jeśli nie uda się obniżyć kosztów.

Decyzja ta zapadła dzień po tym, jak Volkswagen, największy producent samochodów w Europie, poinformował o wstrzymaniu planów modernizacji swojej ogromnej fabryki w Wolfsburgu.

Niemiecka branża motoryzacyjna u progu zmian

Niemiecki sektor motoryzacyjny przeżywa głęboki kryzys, do czego przyczynia się między innymi ostra konkurencja ze strony chińskich producentów. Sam Volkswagen planuje do 2030 roku zlikwidować 100 tys. miejsc pracy na całym świecie. Ponadto koncern rozważa zamknięcie czterech swoich fabryk w Niemczech. Mimo to wielu analityków branży nie uważa, by oznaczało to początek końca produkcji samochodów w kraju.

– Musimy przyznać, że jedna trzecia naszych mocy produkcyjnych w niemieckich zakładach przekracza rzeczywiste potrzeby i trzeba ją ograniczyć – powiedział DW Thomas Puls, główny ekonomista ds. transportu i infrastruktury w Instytucie Gospodarki Niemieckiej (IW) w Kolonii. – Będzie to bardzo bolesny proces – dodał.

W opublikowanym w ubiegłym miesiącu raporcie monachijska firma doradcza Roland Berger stwierdza, że krajowa produkcja samochodów pilnie potrzebuje "nowego otwarcia". Jednocześnie autorzy opracowania przewidują, że Niemcy mają realne szanse na zachowanie „trwale rentownego segmentu łańcucha wartości w branży motoryzacyjnej”. Innymi słowy, choć produkcja samochodów w Niemczech może się skurczyć, to jej pozostała część będzie mogła działać w oparciu o bardziej wyspecjalizowany i wydajniejszy model.

Spór ze związkami zawodowymi nabiera tempa

Nie można jednak pominąć faktu, że wstrzymanie inwestycji przez Mercedesa ma również związek z trudnymi negocjacjami płacowymi, których przedmiotem jest obniżenie kosztów pracy w niemieckich zakładach. W grę wchodzi między innymi likwidacja 35-godzinnego tygodnia pracy. Jeśli strony dojdą do porozumienia, koncern może ponownie uruchomić wstrzymane inwestycje.

Dla Achima Kampkera, profesora zajmującego się produkcją pojazdów elektrycznych na politechnice RWTH w Akwizgranie ograniczenie inwestycji oznacza jednak coś więcej niż tylko element presji w negocjacjach. Porównuje on szybko reagującą strategię przemysłową Chin z niemiecką, którą ocenia jako "zbyt powolną". Jego zdaniem nadmierna biurokracja i skomplikowane struktury przedsiębiorstw hamują tworzenie wartości dodanej. – Musimy działać szybciej, być bardziej innowacyjni i zdecydowanie zwiększyć produktywność – powiedział Kampker w rozmowie z DW.

Według firmy doradczej Roland Berger chińscy producenci samochodów elektrycznych potrzebują około 20 miesięcy, by wprowadzić na rynek nowy model. W Niemczech trwa to od 48 do 60 miesięcy. Chińscy producenci mogą ponadto wytwarzać samochody o 30 proc. taniej. Przyczyniają się do tego między innymi znacznie wyższe koszty produkcji w niemieckich fabrykach. Wynoszą one od 3500 do 5000 euro na samochód, podczas gdy w Europie Wschodniej kształtują się na poziomie 2000–2500 euro.

Złudne poczucie bezpieczeństwa

Z raportu firmy doradczej PwC opublikowanego we wrześniu wynika, że niemieccy producenci samochodów są wprawdzie dobrze zarządzani i dysponują solidnym kapitałem własnym, jednak mogą popadać w "złudne poczucie bezpieczeństwa". Zdają sobie sprawę z wyzwań, jakie przed nimi stoją, ale niekoniecznie właściwie oceniają skalę zagrożeń. Zdaniem PwC Niemcy muszą skoncentrować się na czterech obszarach, aby zapewnić swojej branży motoryzacyjnej perspektywy rozwoju i umożliwić jej skuteczną rywalizację z Chinami.

Do najważniejszych zadań należy rozdzielenie działalności związanej z produkcją samochodów spalinowych od segmentu aut elektrycznych, przeznaczenie wysokich zysków ze sprzedaży pojazdów spalinowych na inwestycje w nowe technologie, zmiana kultury pracy oraz pełne wykorzystanie potencjału istniejących partnerstw z chińskimi producentami samochodów i amerykańskimi firmami technologicznymi.

"Przyszłość niemieckiego przemysłu motoryzacyjnego zależy w dużej mierze od decyzji, które zapadną w ciągu najbliższych 12–18 miesięcy" – pisze Harald Wimmer, szef działu motoryzacyjnego PwC w Niemczech.

W związku z przechodzeniem na samochody elektryczne niektórzy eksperci przewidują, że produkcja aut stanie się częścią znacznie większego globalnego sektora elektronicznego. Ich zdaniem Niemcy powinny wykorzystać tę szansę.

Wimmer zwraca uwagę, że czołowi chińscy producenci samochodów już dziś konkurują z potentatami branży elektroniki użytkowej. Należy do nich między innymi producent smartfonów Xiaomi, który obecnie wytwarza również około 400 tys. samochodów elektrycznych rocznie. "Firmy, które nadal patrzą na konkurencję wyłącznie przez pryzmat własnej branży, popełniają błąd, którego nie da się już naprawić, gdy jego skutki staną się oczywiste" – ostrzega ekspert.

Jest lepiej niż się wydaje

Mimo kiepskich nastrojów produkcja samochodów w Niemczech radzi sobie całkiem dobrze. Krajowa produkcja jest wprawdzie o około 12 proc. niższa od tej przed pandemią, jednak według Niemieckiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego (VDA) branża jest na dobrej drodze, by osiągnąć w tym roku prognozowany w grudniu poziom 4,11 mln wyprodukowanych pojazdów. To zaledwie o 1 proc. mniej niż rok wcześniej.

Thomas Puls z Instytutu Gospodarki Niemieckiej (IW) w Kolonii podkreśla, że niemieccy producenci samochodów muszą uniknąć pułapki, w którą na początku lat 2000. wpadły Włochy. Tamtejszy lider branży motoryzacyjnej, koncern Fiat, zmagał się wówczas z problemami z rentownością. – We Włoszech politycy i związki zawodowe blokowali wszelkie próby ograniczenia nadmiernych mocy produkcyjnych Fiata – wyjaśnia Puls w rozmowie z DW.

Według Thomasa Pulsa skutki tej polityki są rozczarowujące. – Moce produkcyjne tych zakładów pozwalają na wytwarzanie od 1,1 do 1,2 mln samochodów rocznie, tymczasem faktyczna produkcja wynosi zaledwie około 250 tys. sztuk – wskazuje ekspert. Z danych związku zawodowego FIM Cisl wynika, że w ubiegłym roku we włoskich fabrykach Fiata wyprodukowano tylko 214 tys. samochodów osobowych – najmniej od 1954 roku.

Coraz głośniejsze apele o szybkie reformy

W Niemczech nie brakuje ani specjalistycznej wiedzy, ani ambicji. Problem polega raczej na tym, że w dużych sektorach przemysłu reformy często są hamowane przez nadmierną ostrożność i biurokratyczne przeszkody.

Podczas gdy niemieccy giganci motoryzacyjni próbują przeprowadzić bolesne cięcia, Achim Kampker z politechniki RWTH w Akwizgranie ostrzega, że jeśli koncerny nie uporają się ze swoimi słabościami, "będziemy świadkami kolejnych zamknięć fabryk oraz wyraźnego odpływu inwestycji przemysłowych i miejsc pracy z Niemiec". Jego zdaniem "wciąż istnieje szansa na odwrócenie tego trendu, ale czasu na to jest coraz mniej".

Autor: Nik Martin

Artykuł ukazał się pierwotnie na stronach Redakcji Polskiej DW