Polska rodzi armię mistrzów angielskiego. Szkoda, że tylko na papierze CKE

Jedna rzecz w wynikach egzaminu ośmioklasisty zdecydowanie przykuwa uwagę. No bo przyjrzyjmy się – wyniki najwyższe, tj. od 90 proc. do 100 proc., uzyskało (z podziałem na dziedzinę):

Język polski – 24 067 uczniów (6,9 proc.),

matematyka – 47 638 uczniów (13,6 proc.),

język angielski – 155 378 uczniów (42,9 proc.).

Zaraz, zaraz. Niemal 43 proc. uczniów uzyskało od 90 proc. do 100 proc. z egzaminu z języka angielskiego? Toż to musi być znakomita wiadomość! To znaczy, że nasi uczniowie są biegłymi operatorami mowy Szekspira i mamy prawo być z nich dumni jako społeczeństwo. No bo wystarczy spojrzeć na rozkłady wyników z poszczególnych dziedzin:

Podejdźmy do tego chronologicznie. Polski wygląda przepięknie, mamy tutaj znakomity balans, najbliżej temu wykresowi do pożądanej krzywej Gaussa. Fakt, trochę "średnio" to wychodzi, ale taki jest paradygmat nauki – rozkład normalny jest bezlitosny.

Przy matematyce wkradł nam się pewien "wielbłąd", czyli rozkład dwumodalny. Mamy tu do czynienia z edukacją dwóch prędkości. Brutalnie nazwę te dwie grupy uczniami zdolnymi lub przygotowanymi i uczniami niezdolnymi lub nienauczonymi (zdarza się, że nie z ich winy zresztą). Ale co tam, tu nie o estetykę chodzi.

Dopiero przy angielskim zaczyna się prawdziwa zabawa. Dominanta – 100 proc. Sam wykres wygląda zresztą dość podejrzanie. Rośnie jak ciasto na pizzę. Ale to pewnie nie jest wcale związane z niskim poziomem metody egzaminowania uczniów, a po prostu z ich ekspozycją na wszechobecny anglojęzyczny content. No i oczywiście wysokiego poziomu nauczania, w tym tysięcy złotych wydanych na korepetycje.

No bo przecież nie banalnego, nieprzystosowanego do jakichkolwiek realiów językowych egzaminu. Prawda?

Jak wygląda treść egzaminu ósmoklasisty z języka angielskiego? Zdecydowałem się dogłębnie z nią zapoznać. Znajdziemy tu dość trudne (nie ukrywajmy) zadania, np., ot zagwozdka, jak poprosić o pomoc przy przygotowaniu sałatki z pomidorów. Pytanie jest dość zaawansowane, bo odpowiedzi są aż trzy. Bystry uczeń od razu pominie zapytanie "Shall we have a tomato salad for lunch?", wiadomo – to nie ta bajka. Z kolei (uwaga, podchwytliwe) dwa podpunkty: "Do you need any help with the tomatoes?" i "Could you cut up the tomatoes" wymagają dobrze wykształconej teorii umysłu. Uczeń musi wiedzieć, że to jego intencja jest w tym poleceniu kluczowa – to on ma skierować wołanie o pomoc. Bardzo sprytnie. W tym wieku to przecież kluczowa umiejętność.

Pełne pułapek są także polecenia wymagające uzupełnienia wypowiedzi wykorzystujące słowo z nawiasu, ale uwaga – bez zmiany jego formy. No i kolejny test uważnego czytania – w odpowiedzi można wpisać tylko trzy wyrazy. W praktyce uczeń musi wykazać się nie lada znajomością języka, by wpaść na konstrukcje "Excuse me, how far is it to the National Museum?" i "What do you think about your new room".

W arkuszu dużą wagę przywiązuje się umiejętności czytania maili. To bardzo ważna umiejętność. Jakież jednak było moje zaskoczenie, gdy w jednym pytaniu należało przeczytać teksty i uzupełnić informacje w mailu pisanym w... języku polskim. Tak, nie przywidziało mi się, interpretujemy fakty z angielskiego, dokonujemy tłumaczenia w głowie i przelewamy to dalej na papier w języku polskim. To też bardzo zaawansowany test, tzw. zmylenie przeciwnika.

Dalej mamy uzupełnianie dość skomplikowanych konstrukcji zdaniowych (na podstawie potrójnego wariantu odpowiedzi lub przyporządkowania 5 słów do treści). Szokujący poziom trudności zaczyna się od polecenia 13, gdzie trzeba uzupełnić trzy zdania. Tym razem trudność polega na wpleceniu w nie aż dwóch (!) wyrazów, które są podane. Ale hola, hola, nie tak łatwo. Ponownie jest też limit trzech wyrazów.

No i na sam koniec, pogromca uśmiechów dzieci, polecenie za 10 (!) punktów, w którym wreszcie uczeń musi wykazać się nie lada inwencją, biegłością, przebiegłością i zdolnościami logistycznymi. Wyzwanie ostateczne to napisanie maila w języku angielskim, podpisanie się XYZ (to ważne!) i zmieszczenie się w przedziale od 50 do 120 wyrazów. Według CKE "Oceniane są: umiejętność pełnego przekazania informacji, spójność, bogactwo językowe oraz poprawność językowa".

Nie muszę polemizować z tymi, którzy bronią wyników egzaminu, bo robią to same statystyki i rozkłady wyników. W treści egzaminu nie ma żadnych zaawansowanych konstrukcji. Jedyne polecenie, które wymaga czegokolwiek to polecenie ostatnie (mail).

Dalsza część artykułu poniżej.

W poleceniach nie ma pułapek gramatycznych, nie ma dwuznaczności, nie ma nic, co wyróżnia język w bieżącym wykorzystaniu. I fakt – w tym wieku uczniowie są raczej pasywnymi odbiorcami języka, nie muszą biegle posługiwać się angielskim.

Ostatecznie zostajemy z iluzją, jakie to te nowe pokolenia nie są wspaniałe w posługiwaniu się tym kluczowym dla codziennego funkcjonowania na rynku pracy XXI wieku językiem. Szkoda tylko, że uczniów czeka w kolejnych latach ostra weryfikacja umiejętności językowych w rzeczywistych interakcjach i w trakcie dyskusji.

Nie ma sensu jednak uderzać w samych uczniów – ci, którzy uzyskali wysoki wynik i tak zasługują na gratulacje. To nie oni są w tym wszystkim problemem, a system, który nie radzi sobie z oszacowaniem, gdzie powinien umieścić poprzeczkę. Bo być może sam nie wie, w jakiej rzeczywistości funkcjonuje.