AI oceniło podstawę prawną zmian w TK. Werdykt tylko pogłębia kryzys prawny

Prawo to dziedzina, którą często wymienia się wśród najbardziej podatnych na rewolucję AI. Kilka dni temu Anthropic odpowiedzialne za Claude wdrożyło nowe narzędzie, które kierowane jest stricte dla prawników.

Teoretycznie mamy tu dobrze skodyfikowany system, który powinien być łatwym obiektem do analizy przez LLM-y. W praktyce wygląda to nieco inaczej. Widać to bardzo dobrze w przypadku elektryzującego opinię publiczną w Polsce sporu wokół Trybunału Konstytucyjnego i analiz zarządzeń Anny Korwin-Piotrowskiej ws. odwołania Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego, które rozpoczęły obecną edycję konfliktu.

W celu wykonania naszego małego eksperymentu posłużymy się modelami Claude Fable 5.1 (tryb pracy: Extra) i Gemini 4.0 Argon (tryb pracy: Maksymalna dokładność). By zapewnić spójność odpowiedzi i otrzymać możliwie jak najbardziej precyzyjny i zrozumiały wynik, wykorzystamy poniższy prompt:

Otrzymasz dwa załączniki. Dokonaj krótkiej weryfikacji podstawy prawnej dwóch dokumentów, oceniając stan prawny na dzień 30 października.

Zasady:

Zbadaj:

Format (zwięźle):

Co ciekawe Gemini Argon wykonał procedurę po około 2 minutach, a Claude Fable zajęło to nieco ponad 10 minut. Prawdopodobnie wynika to z tego, że Gemini częściej sięgał do pamięci modelowej, a Claude starał się (o ile było to możliwe) szukać bieżących informacji.

Uporządkowana struktura odpowiedzi pozwoliła w łatwy sposób ocenić, co oba modele sądzą o poszczególnych podstawach prawnych. Zacznijmy od początku – Anna Korwin-Piotrowska w obu załącznikach powołuje się na pięć aktów prawnych. Analizy poszczególnych z nich pomiędzy modelami się różnią.

Art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK – tu Gemini ocenia, że sędzia o najdłuższym stażu może zastąpić prezesa TK wyłącznie w razie faktycznej niemożności działania prezesa i wiceprezesa. Jednocześnie wskazuje, że nie ma kompetencji do odsunięcia urzędujących organów. Claude ma podobny pogląd, wskazując, że Anna Korwin-Piotrowska takiej kompetencji mieć nie powinna.

Art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK – Gemini uznaje tę podstawę za błędną, wytykając Annie Korwin-Piotrowskiej nieprawidłowe liczenie stażu. Claude sposób liczenia stażu dopuszcza, jednak zwraca uwagę, że nie da się obiektywnie zweryfikować stażu, ze względu na spory wokół składu TK.

Art. 19 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów TK – Gemini kategorycznie odrzuca dopuszczalność takiego odesłania, sugerując, że jest niezgodny z konstytucją. Claude ma nieco inny pomysł – uznaje, że powołanie na ten przepis jest sporne i sugeruje, że powinien zostać zastosowany przepis dla spraw dyscyplinarnych w TK.

Art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – Gemini stawia zarzut, że odesłanie jest błędne. Claude mówi za to, że odesłanie jest formalnie poprawne, ale kwestionuje jego zasadność ze względu na wątpliwości z artykułu powyżej.

Art. 130 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – Gemini uznaje jego zastosowanie za błędne ze względu na brak wskazania w zarządzeniach konkretnego czynu sędziego, pominięcie roli sądu dyscyplinarnego oraz arbitralne narzucenie sztywnego, miesięcznego okresu przerwy. Claude podziela te zarzuty, ale rozszerza analizę o pewne elementy instytucjonalne i "krytyczne wady".

Wniosek nasuwa się taki, że Gemini i Claude mają zupełnie inne podejście do afery w TK, ale oba skłaniają się raczej ku wadliwości prawnej rozwiązania przyjętego przez Annę Korwin-Piotrowską. Claude sugeruje, że wadliwy jest cały ciąg prawny, który zawarty jest w uzasadnieniu, ale sięga też po zewnętrzne autorytety i stara się podejść do sprawy wielowymiarowo. Natomiast Gemini przy niemal każdym akcie prawnym wykazuje dość "wąskie rozumowanie"

Dalsza część artykułu poniżej.

Przede wszystkim pojawia się tu prosty wniosek – AI raczej nie będzie remedium na kryzys konstytucyjny (może to i dobrze). Poza tym, choć ogólny obraz jest spójny, modele mają różne podejście do realizacji swoich zadań.

Nawet posługiwanie się najbardziej wydajnymi modelami AI nie eliminuje też ryzyk związanych z halucynacjami, nadmiernym "symetryzmem", wadliwością danych wejściowych, a także z ograniczonymi zdolnościami modeli do analizy aktów prawnych. Warto pamiętać, że do części z nich w ogóle nie mają dostępu.