Nie warto omijać rynku w Krakowie. Lepiej szybko zastąpić tragiczne wspomnienia

Mieszkając w Krakowie przez większość życia, widziałem Rynek Główny w przeróżnych sytuacjach – od pustki związanej z wydarzeniami w 2020 roku, kiedy na świecie wstrzymano ruch turystyczny, przez liczne jarmarki, koncerty, szkolne inauguracje, występy, aż po zwyczajne dni, w których miejsce to było bardzo często zwyczajną "bazą" do spotkań z ważnymi dla mnie osobami.

O tym, jak ważną rolę w mieście odgrywa ta przestrzeń, przekonałem się jednak dopiero teraz, po relacjach znajomych mi osób (a także członków rodziny), które w tragiczną sobotę 7 listopada planowały odwiedzić rynek, a nawet były w okolicy zamachu na minuty przed jego nastąpieniem. Skala tego zjawiska była dla mnie zaskakująca, a może wręcz przytłaczająca. Okazało się, że naprawdę wiele osób, które znam, mogło być w centrum wydarzeń na rynku.

W kontekście wydarzeń z zeszłego weekendu, których świadkiem była cała Polska, wydaje mi się, że warto poruszyć kwestię tego, co dalej. Z mojej perspektywy, jako psychologa, zamachy terrorystyczne nie kończą się na etapie śmierci sprawcy, rekonwalescencji rannych i pożegnania ofiar. Mają znacznie głębsze znaczenie, a to, jaką postawę wobec sytuacji przyjmiemy, może mieć naprawdę duży wpływ na nasz stosunek do codzienności.

Naturalnym odruchem w przypadku tragedii, która wydarzyła się w sobotę w Krakowie, jest odcięcie się od miejsca zdarzeń. Rynek Główny – miejsce, gdzie odbywa się ważna część życia miasta – od kilku dni może kojarzyć się z wypaczeniem, niebezpieczeństwem, strachem, żalem i wielowymiarowym poczuciem utraty.

W takiej sytuacji chęć odcięcia się od tego miejsca nie jest niczym dziwnym. Podświadomie antycypujemy, że może zdarzyć się coś złego, a strach i lęk nakazują mózgowi unikać zagrożenia. Takie "doradztwo" jest jednak dość marne i może stanowić spory koszt emocjonalny.

Z kolei pojawienie się w okolicy Rynku Głównego (o ile jest się na to gotowym), to jedna z lepszych rzeczy, które mogą dla siebie zrobić osoby czujące z tym miejscem więź. Stanowi to też sprzeciw wobec działań zamachowca – pokazanie, że w naszych umysłach nie ma miejsca na chaos i terror, który próbował tam zasiać.

Podstawowym sposobem na odzyskanie, "odbicie" ważnej dla nas przestrzeni z rąk terrorysty (metaforycznie) i własnego strachu (już niemetaforycznie), jest ekspozycja, czyli (w psychologii) bezpieczny kontakt z bodźcem, który wywołuje u nas trudne emocje. W tym przypadku taki "kontakt" może przybrać bardzo różną formę (w zależności od naszych potrzeb).

Może być to spokojny spacer, szybkie przejście w okolicy, ale też wizyta w pobliskiej kawiarni lub restauracji (nawet niekoniecznie na samym rynku, a bezpieczniej – w cieple, za szybą, z dobrym widokiem na sytuację). Nie ma znaczenia też pora dnia – na miejsce można udać się wczesnym porankiem, gdy nie ma tam tłumów, późnym wieczorem lub w świetle dnia, by przebywać w licznej grupie osób. Jaki jest cel takiego "wyjścia"?

Dalsza część artykułu poniżej.

Chodzi tu przede wszystkim o podtrzymanie sądu: "fizyczna obecność na rynku nie jest niebezpieczna" i nasycenie naszego mózgu korygującymi sygnałami – "zagrożenie minęło", "mogę tu czuć się bezpiecznie".

Jeśli rutynowo bywaliśmy na rynku, bo np. jest to dla nas miejsce ważne sentymentalnie – w okolicy jest księgarnia, którą lubimy, kawiarnia, w której chętnie bywamy, muzeum, które nas inspiruje – tym bardziej nie warto z tych aktywności rezygnować. Są one elementem naszego życia i to one "są na miejscu", są "bazą" i "normalnością". Może to czas na krótką przerwę, zadumę i przemyślenia, ale raczej nie na to, by odbierać sobie coś, co znajdowaliśmy w tej przestrzeni.

Ekspozycja w tym wypadku to kwestia czegoś więcej niż tylko naszej własnej higieny psychicznej. Obecność na Rynku Głównym ma być okazją do nadpisania i odczarowania obrazu, który znamy z relacji mediów, oraz zbudowania nowego. Pojawienie się w tym miejscu to okazja do łączenia się z osobami, które mogą mieć podobne perspektywy, przemyślenia i emocje. Trudne myśli związane z tragedią znacznie łatwiej przeżywać w ramach miejskiej wspólnoty. Rozmowy ze sprzedawcami, widok zniczy, kwiatów czy uczestnictwo w milczącym marszu, a nawet tak pozornie trywialne kwestie, takie jak zasłyszane z boku wymiany zdań pomiędzy przypadkowymi osobami – to wszystko może mieć znacznie głębsze znaczenie dla powrotu do normalności, niż może się wydawać.

Pamiętajmy, że Rynek Główny w Krakowie jest czymś znacznie więcej niż pomnikiem tragicznego epizodu. Nie skazujmy go i nas samych na tak smutną perspektywę.

Oczywiście, kwestia ekspozycji dotyczy osób, które odczuwają trudne emocje w związku z wydarzeniami w Krakowie, ale nie były ich bezpośrednimi świadkami lub uczestnikami. Osoby, które w związku z wydarzeniami mogą potrzebować szerszej pomocy, mają dostęp do następujących bezpłatnych numerów: