Przekroczysz 2900 zł i ZUS zmniejszy przelew z emeryturą. Zmartwienie w sierpniu

Po marcowej waloryzacji wskaźnikiem 5,3 proc. minimalna emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Ta sama kwota stanowi pełną stawkę tegorocznej czternastki. Wynika to wprost z ustawy, która wiąże wysokość dodatku właśnie z najniższym świadczeniem. To wartość brutto, przed odliczeniem składki zdrowotnej i zaliczki na podatek.

Wielu emerytów zakłada, że emerytura powyżej 2900 zł to pułapka, a przekroczenie bariery choćby o kilka groszy oznacza automatyczną utratę całego wrześniowego bonusu. To błędne myślenie ZUS stosuje tu proporcjonalne cięcie (podobnie jest trochę z drugim progiem podatkowym).

Zasada "złotówka za złotówkę" polega na tym, że dodatek maleje dokładnie o taką kwotę, o jaką świadczenie podstawowe przekracza ustawowy limit. Jeśli senior pobiera 2950 zł brutto, jego czternastka zostanie obniżona o 50 zł do 1928,49 zł brutto. Przy emeryturze 3500 zł brutto (przekroczenie o 600 zł) dodatek stopnieje do 1378,49 zł brutto.

Próg 2900 zł od lat nie był podnoszony, mimo że same emerytury rosną co roku po waloryzacji. Skutek jest taki, że z każdym rokiem coraz więcej osób wypada z grona uprawnionych do pełnej kwoty. Wciąż jednak "coś" dostają, chyba, że przekroczą górny limit.

Idea dodatkowego świadczenia polega przede wszystkim na wsparciu najuboższych. Ci z najniższym świadczeniem dostaną całą kwotę. Osoby pobierające wysoką emeryturę muszą obejść się smakiem. Jak z kolei działa ta zasada?

Jeżeli po wyliczeniach czternastka byłaby niższa niż 50 zł brutto, ZUS nie wypłaca jej w ogóle. W praktyce oznacza to granicę 4828,49 zł brutto świadczenia podstawowego. Sam mechanizm "złotówka za złotówkę" wyzerowałby dodatek dopiero przy 4878,49 zł. To właśnie próg 50 zł ucina wypłatę wcześniej.

Przy kilku wypłatach z instytucji emerytalno-rentowych liczy się ich suma. Dlatego seniorzy muszą uważać, co pobierają, jeśli zależy im na pełnej czternastce. Doliczenie części renty rodzinnej do własnej emerytury może przesunąć seniora powyżej progu i pomniejszyć czternastkę.

Tu kryje się kolejne częste nieporozumienie. W przeciwieństwie do czternastek z lat 2021–2022, obecne świadczenie nie jest zwolnione z podatku dochodowego. Ustawa z 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym uczyniła je stałym elementem systemu, ale objęła zwykłymi obciążeniami.

ZUS pobiera z czternastki 9 proc. składki zdrowotnej. Do tego dochodzi zaliczka na PIT, bo dodatek trafia na konto razem z wrześniową emeryturą, a suma obu świadczeń w tym jednym miesiącu niemal zawsze przekracza 2500 zł zwolnione z zaliczki. Od nadwyżki naliczane jest 12 proc. podatku.

Tym samym 14. emerytura netto i brutto różnią się bardziej, niż zakłada wielu seniorów: z pełnej kwoty 1978,49 zł brutto na rękę zostaje około 1630 zł (a nie, jak podają niektóre serwisy, 1800 zł). Ta wyższa wartość dotyczy wyłącznie osób, od których zaliczka nie została pobrana.

Senior, którego roczny dochód nie przekroczy kwoty wolnej 30 tys. zł, może złożyć w ZUS formularz EPD-21. Nie warto tego robić, jeśli dorabia na umowie zlecenia, rozlicza się wspólnie z małżonkiem lub spodziewa się innych dochodów w ciągu roku.

Grozi to niedopłatą do wyrównania w rocznym PIT i obowiązek uregulowania rachunku. Bez wniosku nadpłacony podatek i tak wróci, ale dopiero przy rozliczeniu rocznym jak zwrot na konto.

Miesiąc wypłaty czternastki rząd wskazuje co roku odrębnym rozporządzeniem. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt przewidujący wrzesień 2026 r., czyli utrzymanie dotychczasowego kalendarza.

Dokument przeszedł etap opiniowania, ale ostateczny termin obowiązuje dopiero po przyjęciu rozporządzenia przez Radę Ministrów i jego publikacji. Warto więc śledzić komunikaty ZUS.

Pieniądze trafią do seniorów wraz z podstawową emeryturą lub rentą, w indywidualnych terminach płatności. Części osób emerytury przyjdą wcześniej niż zwykle, gdy standardowy dzień wypłaty przypadnie w weekend.

Prawo do dodatku ZUS jest na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego wypłatę. Przy wrześniowym terminie będzie to 31 sierpnia 2026 r. Osoby, które na ten dzień mają zawieszone świadczenie, nie otrzymają czternastki. Dotyczy to najczęściej emerytów przed osiągnięciem wieku emerytalnego, którzy przekroczyli dopuszczalne limity dorabiania.

Uprawnionych jest za to szerokie grono: obok emerytów i rencistów z ZUS także świadczeniobiorcy KRUS i służb mundurowych, osoby pobierające renty rodzinne i socjalne, świadczenia i zasiłki przedemerytalne, emerytury pomostowe, nauczycielskie świadczenia kompensacyjne oraz świadczenie "Mama 4 plus".

Podobnie jak trzynasta emerytura w 2026 roku, jesienna pomoc jest prawnie chroniona przed potrąceniami i egzekucją. Komornik nie może zająć tej kwoty, nawet jeśli wobec seniora toczy się postępowanie. ZUS wypłaca dodatek z urzędu, bez konieczności składania jakiegokolwiek wniosku.

Czternastka nie jest wliczana do dochodu przy ustalaniu prawa do innych form wsparcia. Wrześniowy przelew nie zablokuje więc drogi do świadczeń z pomocy społecznej, nie wpłynie na alimenty ani na świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.