Raport SGH wstrząsnął Forum w Karpaczu. Słudzy statystyki i kurczący się naród

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie opublikowała najnowszy raport, który rzuca chłodne światło na naszą konwergencję dochodową. Bez innowacji, cyfryzacji i realnego skoku produktywności dotychczasowy model rozwoju oparty na taniej sile roboczej i wyczerpującej się demografii właśnie dobiega końca.

Jesteśmy w Karpaczu, gdzie oficjalną prezentacją dziewiątej edycji Raportu Szkoły Głównej Handlowej i Forum Ekonomicznego zainaugurowano obrady XXXV Forum Ekonomicznego. Publikacja przygotowana przez zespół ponad 50 naukowców pod kierunkiem SGH przynosi chłodną i bezkompromisową diagnozę naszej gospodarki. Program obrad pokazuje zresztą, że Forum Ekonomiczne Karpacz 2026 w całości kręci się wokół pytania o odporność i konkurencyjność regionu.

Mimo że Polska i 10 pozostałych państw Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW11) w latach 2004–2025 zmniejszyły dystans dochodowy do USA z niespełna 40 proc. do 58,4 proc. poziomu amerykańskiego, za sukcesem tym kryje się niepokojący mechanizm.

Gdyby liczba mieszkańców Polski i regionu rosła w tempie amerykańskim, nasz dochód per capita wynosiłby dziś zaledwie 46 proc. poziomu USA, a nie 58,4 proc.

Naukowcy z SGH przeprowadzili dekompozycję procesu doganiania bogatszych gospodarek na składnik wzrostowy oraz demograficzny. Wyniki są uderzające: aż 53 proc. poprawy wskaźnika konwergencji per capita wynikało ze spadku liczby ludności w naszym regionie.

Ponieważ dochód na mieszkańca oblicza się, dzieląc całkowitą produkcję przez liczbę obywateli, ubytek populacji (średnio o 0,3 proc. rocznie) automatycznie podbijał statystyczny poziom zamożności. To nie jest jednorazowy epizod – liczba urodzeń leci na łeb na szyję, jakby Polska skurczyła się o duże miasto, a każdy kolejny rocznik pogłębia efekt widoczny w statystykach dochodowych.

Autorzy raportu określają ukształtowany po 1989 roku model rozwojowy mianem "kapitalizmu patchworkowego" – fragmentarycznej mozaiki elementów przejętych z różnych epok i porządków.

Po stronie plusów: absorpcja technologii przez korporacje, członkostwo w UE, elastyczność oraz wysokie bodźce do ciężkiej pracy. Rewersem tej samej monety jest jednak własnościowa zależność od zagranicznego kapitału – najlepiej widać to wtedy, gdy Żabkę przejmuje właściciel Circle K, a decyzje strategiczne przenoszą się poza Polskę.

Główna słabość modelu to syndrom instytucjonalnej krótkowzroczności – skłonność decydentów do wybierania łatwych celów ilościowych (np. tania siła robocza) kosztem trudnych reform jakościowych.

Polska wyróżnia się wysokim tempem wzrostu przy wyjątkowo niskiej bazie kapitałowej. Stopa inwestycji na poziomie 17,1 proc. PKB należy do najniższych w Europie, a sam strumień inwestycji ma wciąż zbyt rzadko charakter innowacyjny.

W autorskim Indeksie Odporności Sektora Ochrony Zdrowia (SIO-SOZ) Polska zajęła 22. miejsce na 27 państw UE z wynikiem 0,346, ustępując regionalnym liderom – Słowenii (0,487) oraz Czechom (0,455). Część rezerw leży dziś w technologii: AI nie zastąpi lekarza, może za to skrócić kolejkę z trzech miesięcy do tygodnia, co bez nowych kadr byłoby nieosiągalne.

Mimo wzrostu aktywności zawodowej kobiet w Polsce o 13,4 p.p., w samym rolnictwie indywidualnym wciąż występuje nadwyżka zatrudnienia szacowana na 810 tysięcy osób.

Wprowadzenie 3-procentowego podatku od usług cyfrowych (DST) obciążającego największe giganty technologiczne mogłoby przynieść polskiemu budżetowi od 3 do 4 mld zł rocznie. Politycznie sprawa jest już rozstrzygnięta co do kierunku: nowy podatek w Polsce coraz bliżej, szykujcie się, bo Tusk dał zielone światło, choć spór o stawkę i zakres trwa.

Aż 46 proc. ankietowanych ekspertów uważa, że wejście Ukrainy do UE przyniesie scenariusz WIN-WIN, ale polskie środowisko obawia się presji cenowej i destabilizacji rynku rolnego (scenariusz WIN-LOSE). Jednocześnie Polska odpowiada za 43,1 proc. zgłoszeń patentowych w obszarze technologii podwójnego zastosowania (cywilno-wojskowych) w całym regionie EŚW.

Dla Polski i państw regionu wniosek płynący z inauguracji Forum w Karpaczu jest prosty: dotychczasowe paliwo oparte na niskich kosztach pracy i statystycznym efekcie demograficznym wyczerpało się. Utrzymanie rozwoju wymaga natychmiastowego przestawienia akcentów na innowacje, nakłady na B+R oraz budowanie spójnych, cyfrowych i odpornych instytucji państwowych.