Król handlu, który "nie miał nic". Cicha śmierć Marka Mikuśkiewicza kończy pewną epokę

Marek Mikuśkiewicz przez lata kiwał prokuraturę i komorników, serwując Polakom lekcję transformacji w jej najbardziej bezwzględnym, barwnym i kontrowersyjnym wydaniu. Zmarł w lipcu 2026 roku, ale wiadomość o jego śmierci wyszła na jaw dopiero po tygodniach.

Twórca pierwszej rodzimej sieci supermarketów przez lata balansował na granicy biznesowego geniuszu, prawniczych uników, sprytu i bezwzględności. Marek Mikuśkiewicz zmarł po latach głośnych procesów i goniących go komorników, pozostawiając po sobie mentalny pomnik przełomu wieków.

W lipcu 2026 roku, w cieniu medialnego zgiełku i bez błysku fleszy, odszedł człowiek, który dla jednych był geniuszem rodzimej przedsiębiorczości, a dla innych – bezwzględnym symbolem wszystkiego, co w polskiej transformacji było najbardziej drapieżne. Wiadomość o śmierci i pogrzebie Marka Mikuśkiewicza wyszła na jaw dopiero po tygodniach.

Założyciel sieci MarcPol zmarł 20 lipca, a jego cichy pochówek odbył się kilka dni później.

Kariera Mikuśkiewicza to podręcznikowa – i do bólu plastyczna – ilustracja drogi "od pucybuta do milionera" w wydaniu PRL-u i wczesnej III RP. Wszystko zaczęło się w latach 80. od handlu na warszawskim Bazarze Różyckiego. To tam wyostrzył się jego biznesowy sznyt i spryt. Gdy pękł komunistyczny system, Mikuśkiewicz nie czekał na zachodnie wzorce – sam stworzył MarcPol, pierwszą wielką polską sieć supermarketów, która stawiła czoła wchodzącym do kraju zagranicznym gigantom.

W szczytowym momencie, około 2010 roku, jego majątek wyceniano na astronomiczne 3,9 miliarda złotych. Mikuśkiewicz brylował na salonach jako jeden z najbogatszych i najbardziej wpływowych Polaków.

Jego biznesowa ekspansja szła świetnie, ale zbyt wiele działo się pod dywanami. Mikuskiewicz chętnie przyjmował pieniądze, mniej chętnie sam je płacił, wykorzystywał kruczki w umowach, przepisy lekceważył. Ale miał ponoć bardzo dobrych prawników i jakoś szedł w górę. Do czasu.

Wraz z napływem dyskontów i zagranicznej konkurencji MarcPol zaczął tracić rynek, a w 2016 roku ogłosił spektakularną upadłość likwidacyjną. W tle pozostała demolka: ponad 215 milionów złotych długów i blisko 700 oszukanych wierzycieli – od wielkich dostawców po drobnych kooperantów.

Los MarcPolu nie był zresztą wyjątkiem, lecz zapowiedzią trendu. Rodzimy handel od lat przegrywa starcie z dyskontami i galeriami – dość przypomnieć, jak po ponad stu latach uwielbiana sieć polskich sklepów kończy działalność, zostawiając pracowników z dnia na dzień bez zatrudnienia.

Najbardziej porażające były jednak relacje byłych pracowników. Wypłaty spóźniające się o pół roku, oszczędności szukane w odejmowaniu kasjerkom krzesełek, by "nie leniuchowały" na zmianie, oraz legendarna już bezczelność samego właściciela. Gdy komornicy i śledczy pukali do jego drzwi, Mikuśkiewicz serwował im słynne, rozbrajające zdanie: "Nic nie mam i nic mi nie udowodnicie". I przez lata rzeczywiście udowadniał, że majątek potrafi rozpłynąć się w powietrzu, podczas gdy on sam pozostawał poza oficjalnym zasięgiem wierzycieli.

Mechanizm, w którym właściciel z miliardowym zapleczem zostawia załogę bez wypłat, wraca zresztą w polskim biznesie regularnie. Głośno było chociażby o tym, jak North Fish upadał, a najbogatszy Polak nie walczy o uratowanie własnej spółki, choć majątek pozwalałby mu na to bez mrugnięcia okiem.

Ostatnie lata życia dawnego krezusa nie przypominały już emerytury opływającej w dostatki, lecz niekończącą się ucieczkę przed prokuraturą. W 2021 roku Mikuśkiewicz został zatrzymany w związku ze szkodami rzędu 30 mln zł przy budowie galerii handlowej w Podkowie Leśnej. Rok później znów trafiał w ręce służb – tym razem z litanią aż 19 zarzutów dotyczących oszustw, transakcji majątkowych i działania na szkodę własnych wierzycieli.

Dla wierzycieli takie historie kończą się zwykle latami postępowań i groszowymi ratami układu. Podobnie było, gdy po ćwierćwieczu na rynku znana marka zgasiła światło w ostatnim sklepie: dostawcy odzyskiwali część należności w trzydziestu sześciu ratach, a najemcy lokali – ułamek tego, co im się należało.

Śmierć dłużnika nie kasuje zobowiązań – przechodzą one na spadkobierców, którzy mają pół roku na reakcję. Dlatego prawnicy powtarzają, że po śmierci bliskiego trzeba zrobić przede wszystkim jedno, zwłaszcza gdy zmarły miał problemy finansowe: sprawdzić stan majątku, zanim spadek zostanie przyjęty.

Śmierć Marka Mikuśkiewicza definitywnie zamyka pewien nawias. Odchodzi postać barwna, skrajnie kontrowersyjna, podszyta cynizmem, ale też bezsprzecznie nietuzinkowa. Czas Mikuśkiewicza i jego MarcPolu skończył się wprawdzie znacznie wcześniej niż jego żywot, jednak to właśnie teraz, wraz z jego odejściem, ostatecznie żegnamy erę, w której fortuny budowało się na żywioł, na brawurze, na bazarowym cwaniactwie i bezwzględnym braku skrupułów.

Że tamta epoka wciąż nie została do końca rozliczona, pokazuje choćby fakt, że Bagsik nagle znów wraca do roli złoczyńcy – ścigany czerwoną notą Interpolu ponad trzy dekady po aferze Art-B. Dziś tamten dziki kapitalizm trafia do podręczników historii, a historia Mikuśkiewicza pozostanie w nich jedną z najbardziej gorzkich i pouczających lekcji.