Karol Nawrocki i funkcjonariusz SOP
Dlaczego Nawrocki chce własnej gwardii? Fot. Shutterstock

Halabardy, pretorianie, a może coś w stylu Rosgwardii? Pomysł "gwardii prezydenckiej", który rzucił w świat szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki, budzi więcej pytań niż entuzjazmu. Były szef BBN gen. Stanisław Koziej mówi o "pomyleniu z poplątaniem" i kroku w stronę "państwa w państwie". Płk Krzysztof Przepiórka, były żołnierz GROM, nazywa to "manierami dyktatorów". A Pałac? Od dwóch tygodni nie powiedział nic więcej.

REKLAMA

Musimy wrócić do wydarzeń z końca ubiegłego miesiąca. W nocy z 30 na 31 października, w szczytowym momencie sporu o Trybunał Konstytucyjny, Karol Nawrocki pojechał do siedziby TK. Kilka godzin wcześniej sędzia Anna Korwin-Piotrowska ogłosiła, że przejmuje kierowanie Trybunałem, i zarządziła przerwę w czynnościach prezesa Bogdana Święczkowskiego. Prezydent razem z funkcjonariuszami SOP ominął policyjny kordon i wdarł się do budynku.

Na nagraniu opublikowanym przez sędziego Macieja Berka było widać, jak Nawrocki przepycha się z sędzią stojącą w drzwiach. Kancelaria Prezydenta zapowiedziała zawiadomienie do prokuratury w sprawie "czynnej napaści na prezydenta". Strona rządowa twierdzi, że to prezydent zachowywał się agresywnie.

"Ja wchodzę pierwszy, wy idziecie za mną". Dlaczego Nawrocki chce własnej gwardii?

Kilka dni później Zbigniew Bogucki w TV Republika zdradzał smaczki z wejścia do TK. Opowiadał, że to Nawrocki zdecydował, iż wejdzie pierwszy, i rzucił do ochrony: "Ja wchodzę pierwszy, wy idziecie za mną". Zapewniał, że prezydent nie ma pretensji do SOP. Przy okazji ujawnił, że Nawrocki rozmawiał z rządem o powołaniu osobnej formacji: gwardii, która chroniłaby głowę państwa i podlegała wyłącznie prezydentowi, a nie MSWiA.

Nawrocki chce mieć własną gwardię pałacową i nie chodzi o dodatkowych funkcjonariuszy SOP, tylko o nową służbę. Według Boguckiego miałoby to być rozwiązanie "systemowe", czyli dla każdego kolejnego prezydenta, a nie tylko dla obecnego.

To kolejny rozdział napiętych relacji Pałacu z SOP i MSWiA. Wcześniej był spór, gdy gen. Radosław Jaworski zawieszony został w obowiązkach komendanta SOP, i awantura po fałszywym alarmie w mieszkaniu matki prezydenta, kiedy służby wyważyły drzwi w domu Nawrockiego.

Na tym konkrety z Pałacu się kończą. Czy w szeregach takiej formacji mieliby się znaleźć policjanci, żołnierze, a może prywatni ochroniarze? Jeżeli byłaby to służba cywilna, to kto powoływałby i odwoływał jej szefostwo? Kto by ją kontrolował? Kto wydawałby funkcjonariuszom poświadczenia bezpieczeństwa? Ile by to kosztowało? Pytań jest mnóstwo, ale otoczenie prezydenta, w tym minister Bogucki, na razie więcej nie powiedziało.

Sieć błyskawicznie ochrzciła pomysł na nową formację mianem "pretorian Nawrockiego". Złośliwi pytają, czy w ramach rekordowego budżetu Kancelarii Prezydenta zamówiono już w przetargu rajtuzy, berysze i stalowe pancerze. Pojawiły się żarty, że formacja powinna paradować w czerwonych czapkach z daszkiem z napisem "WETO".

Gen. Koziej: "Gwardia prezydenta? Pomylenie z poplątaniem"

Gen. Stanisław Koziej, były szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego, nie zostawia na pomyśle suchej nitki.

– Ten pomysł nie ma żadnego sensu. Nie może być dwóch służb odpowiedzialnych za to samo. Kiedy słyszę, że argumentem za utworzeniem takiej struktury są różnice polityczne między prezydentem a rządem i w związku z tym prezydent chciałby mieć w tej konfrontacji własną ochronę, to jest to pomylenie z poplątaniem. Tak nie można podchodzić do polityki bezpieczeństwa. Ten system musi być zintegrowany i jednolity – komentuje doświadczony wojskowy w rozmowie z naTemat.pl.

Stworzenie gwardii prezydenta byłoby krokiem w kierunku tworzenia państwa w państwie.

Gen Stanisław Koziej

były szef BBN

Jego zdaniem najlepiej widać to na przykładzie ewentualnego konfliktu zbrojnego. – I co wtedy? Jedne służby zapewniałyby bezpieczeństwo prezydentowi, a drugie dbałyby o bezpieczeństwo premiera i ministrów? Przecież to stanęłoby na głowie. Nie widzę ani krzty merytorycznych argumentów za powołaniem specjalnej służby do ochrony pana prezydenta – tłumaczy.

Problem, jak przekonuje gen. Koziej, nie leży też w konstrukcji SOP. – To wyłącznie problem relacji politycznych. Obecny system, w którym jest jedna Służba Ochrony Państwa, jednakowa dla wszystkich struktur, jest właściwy i inaczej być nie może. Jeżeli między prezydentem a rządem są różnice polityczne, to niech politycy zastanowią się, jak realizować konstytucyjny obowiązek współpracy i współdziałania prezydenta z rządem. Stworzenie gwardii byłoby kroczkiem w kierunku tworzenia państwa w państwie – mówi.

Były szef BBN zastanawia się też, czym taka prezydencka gwardia miałaby właściwie być.

– Jak miałoby to wyglądać w praktyce, trzeba pytać autorów tego pomysłu. Czy to byłby nowy nabór, nowi funkcjonariusze, nowe mundury? Może coś w rodzaju Straży Marszałkowskiej, taka straż prezydencka z halabardami? Czy miałoby to służyć reprezentacji, czy rzeczywiście bezpieczeństwu? Jeżeli miałaby to być formacja rzeczywista, uzbrojona, to wyobraźmy sobie sytuację taką jak przy Trybunale Konstytucyjnym. Z jednej strony ochrona prezydencka, z drugiej inna służba chroniąca sędziów. I co, te dwie służby państwowe musiałyby celować do siebie z pistoletów? To nieracjonalne – obrazuje.

Gen. Koziej wskazuje też na paradoks. – Taka formacja i tak musiałaby powstać na mocy ustawy, którą uchwala Sejm, a konkretniej większość rządowa. Jeśli więc prezydent nie ufa obecnej Służbie Ochrony Państwa, to na jakiej podstawie miałby ufać innej służbie? Zresztą Służba Ochrony Prezydenta to w skrócie też byłby SOP. Nawet skróty by się gryzły – zwraca uwagę.

Płk Przepiórka: "To maniery dyktatorów"

Jeszcze ostrzej pomysł z gwardią prezydenta ocenia w rozmowie z naTemat.pl płk Krzysztof Przepiórka, były żołnierz GROM i ekspert ds. bezpieczeństwa.

– Ten pomysł nie ma racji bytu. Po co Karolowi Nawrockiemu gwardia? Przecież jest SOP, to są zawodowcy. Tego typu pomysły to są maniery dyktatorów, bo to właśnie dyktatorzy mają swoją gwardię przyboczną. Poza tym, kto miałby stanowić taką formację? Ilu ludzi miałaby liczyć: 60, 160 czy 1600? Jak pretorianie? – pyta i dodaje: – Szkoda to komentować.

Generalnie jest to pomysł głupi, który jest próbą zdezawuowania i obniżenia rangi Służby Ochrony Państwa. Dla mnie jest to niezrozumiałe.

Płk Krzysztof Przepiórka

były żołnierz GROM i ekspert ds. bezpieczeństwa

Płk Przepiórka broni też funkcjonariuszy SOP. – Chłopaki działają tam naprawdę sprawnie i wykonują swoje zadania wzorowo. Jeżeli pan prezydent ma jakieś uwagi, to niech je po prostu przedstawi. Generalnie to pomysł głupi, który jest próbą zdezawuowania i obniżenia rangi Służby Ochrony Państwa. Dla mnie jest to niezrozumiałe – stwierdza.

I stawia kolejne pytania: – Jeżeli jednak mamy przejść do poważnej dyskusji, to takie pytania trzeba zadać panu Boguckiemu i innym urzędnikom w Kancelarii Prezydenta: jakie konkretne zadania miałaby wykonywać tego typu formacja? Czemu ma to służyć? I dlaczego próbują zdyskredytować SOP?

Według niego politycy po prostu lubią mieć "swoje" służby. – Mają skłonność do tego, żeby mieć pod swoją pieczą służby specjalne, elitarne jednostki, bo to taki gadżet w ich rękach. Ważne jednak, żeby umieć się tym posługiwać. To jak z pistoletem: nieważne, jakiej jest marki, jeśli strzelec jest kiepski.

Płk Przepiórka łączy też pomysł z wystąpieniem prezydenta z 11 listopada, gdy Nawrocki mówił generałom, że za ciągłość państwa odpowiada prezydent razem z generałami Wojska Polskiego. – Trzeba łączyć kropki. Przypomnijmy przewrót majowy z 1926 roku, kiedy część jednostek musiała opowiedzieć się po jednej, a część po drugiej stronie ośrodka władzy. Skończyło się rozlewem krwi. A co wydarzyło się w czasie obiadu drawskiego w 1994 roku, kiedy generałowie wystąpili przeciwko ministrowi obrony narodowej? Na szczęście obyło się bez rozlewu krwi, ale czym to się mogło skończyć? Prowokowanie tego typu sytuacji jest po prostu nieodpowiedzialne – podsumowuje były żołnierz GROM.

Polski prezydent z ochroną jak Putin?

W podobnym tonie wypowiadał się wcześniej Jacek Siewiera, były szef BBN. W TVN24 przypominał, że osobne formacje chroniące najwyższe organy państwa istnieją m.in. w Rosji, na Białorusi, w Ukrainie, Rumunii, Mołdawii, Gruzji i Azerbejdżanie. W części państw postsowieckich służą one także do ochrony władzy przed niepokojami społecznymi. Pytał, czy Polska jako członek UE powinna iść w tym kierunku.

Najbardziej znany przykład to Rosgwardia, utworzona w 2016 roku i podległa bezpośrednio Władimirowi Putinowi. Własną gwardię ma też papież, ale Gwardia Szwajcarska to raczej symbol niż wzór dla republiki. Idźmy dalej. Amerykańska Secret Service podlega Departamentowi Bezpieczeństwa Krajowego, a nie prezydentowi. Francuska Gwardia Republikańska jest częścią żandarmerii, która podlega rządowi. Brytyjskich polityków chroni wyspecjalizowana jednostka londyńskiej policji.

Także w Polsce Konstytucja powierza zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego Radzie Ministrów. Rozdział ten wprowadzono celowo, by żaden ośrodek prezydencki nie mógł zbudować sobie własnej pretorii do szantażowania rządu czy parlamentu.

Ale prywatno-publiczna ochrona władców istniała też w starożytnym Rzymie. Tyle że historia Gwardii Pretoriańskiej powinna być dla każdego polityka przestrogą: formacja powołana do osobistej ochrony cesarzy bardzo szybko poczuła własną siłę, stając się mafijną strukturą, która licytowała tron rzymski, mordując władców, którzy odmówili wypłaty żołdu (jak Kaligula czy Pertynaks). Coś podobnego działało też w Iraku. Specjalna Gwardia Republikańska chroniła Saddama Husajna, a jej członkowie byli rekrutowani z klanu wodza.

Pytania do Pałacu o gwardię prezydenta

Kancelaria Prezydenta przekonuje, że chodzi o rozwiązanie ponad bieżącym sporem, dla każdej przyszłej głowy państwa. Żeby jednak ta deklaracja coś znaczyła, Pałac musi odpowiedzieć przynajmniej na kilka pytań:

  1. Jakie konkretne zadania miałaby wykonywać gwardia, których dziś nie wykonuje SOP?
  2. Czy byłaby formacją wojskową, czy cywilną i komu by podlegała?
  3. Kto powoływałby jej komendanta i kto by ją kontrolował?
  4. Ilu funkcjonariuszy miałaby liczyć i ile by kosztowała?
  5. Jak współpracowałaby z SOP, policją i wojskiem w sytuacji kryzysowej?
  6. I wreszcie: czy prezydent przedstawi projekt ustawy, czy na jednej wypowiedzi w telewizji się skończy?

Na razie z Pałacu słychać tylko ciszę. A pytań przybywa.