Dowody osobiste od 1 grudnia po nowemu. Administracja kończy pewną erę

Złożenie wniosku o dowód w jednym mieście, a odbiór na drugim końcu Polski? Od 1 grudnia 2026 roku ma to być wreszcie możliwe. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało pakiet zmian, który zlikwiduje jeden z najbardziej uciążliwych absurdów urzędowych, wydłuży ważność dokumentów dla seniorów i ułatwi zgłaszanie zgubionego plastiku. Sprawdzamy, co dokładnie zmieni się w przepisach.

Wyrobienie dowodu osobistego to jedna z tych formalności, z którymi prędzej czy później musi zmierzyć się każdy obywatel. Choć sam proces składania dokumentów od lat staje się coraz prostszy – od dawna wniosek można złożyć w dowolnym urzędzie gminy w Polsce, niezależnie od meldunku – to etap finałowy potrafił skutecznie uprzykrzyć życie.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) skierowało do prac legislacyjnych projekt nowelizacji ustawy o dowodach osobistych oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają zlikwidować wieloletnie bariery proceduralne, a planowany termin ich wejścia w życie wyznaczono na 1 grudnia 2026 roku.

O samym harmonogramie pisaliśmy już wcześniej – wymiana dowodów osobistych po nowemu ma 1 grudnia zakończyć zmorę tysięcy Polaków, bo pierwotnie reformę planowano na 1 lipca.

Dotychczasowy stan prawny był źródłem frustracji tysięcy osób, które w trakcie oczekiwania na dokument (co trwa zazwyczaj do 30 dni) zmieniły plany życiowe. Złożenie wniosku w Krakowie z powodu tymczasowej pracy oznaczało, że nawet po przeprowadzce do Gdańska czy powrocie do rodzinnego miasta po gotowy plastik trzeba było pofatygować się osobiście do tego samego okienka.

Co się zmieni? Projekt znosi ten sztywny wymóg. Wnioskodawca już w momencie składania dokumentów w urzędzie będzie mógł wskazać inny, dogodny dla siebie urząd gminy, w którym odbierze gotowy dowód.

Jeśli więc składasz wniosek w Warszawie, ale wiesz, że za trzy tygodnie zaczynasz studia we Wrocławiu – jako punkt odbioru wskażesz wrocławski ratusz. Potwierdzenie złożenia wniosku ze wskazaną datą i lokalizacją odbioru trafi bezpośrednio na twój adres do e-Doręczeń (lub w formie papierowej na życzenie).

Sama skrzynka do e-Doręczeń jest już zresztą dostępna w telefonie. Informowaliśmy o tym w tekście mObywatel ze zmianą, o której musisz wiedzieć – do końca czerwca pojawi się u wszystkich.

Kolejny kluczowy punkt nowelizacji dotyczy osób starszych. Dziś standardowy dowód osobisty wydawany osobie dorosłej zachowuje ważność przez 10 lat. Dla osób w podeszłym wieku, często zmagających się z problemami z poruszaniem się, konieczność regularnego odnawiania dokumentu i robienia nowych zdjęć bywa uciążliwym obowiązkiem.

Zgodnie z nowym art. 7 ust. 4 ustawy dowód osobisty wydany osobie, która ukończyła 70. rok życia, będzie ważny przez 15 lat od daty jego wydania.

Ważne zastrzeżenie techniczne: wydłużenie do 15 lat dotyczy wyłącznie warstwy wizualnej (fizycznej karty). Zapisane w chipie certyfikaty elektroniczne (służące do uwierzytelniania profilem osobistym czy składania podpisu osobistego) ze względów bezpieczeństwa kryptograficznego nadal będą wygasać po 10 latach. Po tym czasie senior nadal wylegitymuje się dowodem w banku, u lekarza czy na poczcie, ale straci możliwość cyfrowego podpisywania pism.

Zasada ta obejmie wyłącznie nowe dowody, wydane po wejściu w życie ustawy – stare dokumenty nie zostaną przedłużone z automatu.

Przy okazji warto wiedzieć, że warstwą elektroniczną można dziś zarządzać zdalnie. Opisywaliśmy to w materiale nowa funkcja w mObywatelu – kolejna sprawa, z którą nie musisz iść do urzędu, gdzie chodziło o zmianę kodów PIN w e-dowodzie.

Nowela wprowadza także pakiet ułatwień dla osób z niepełnosprawnościami oraz rodziców.

Zgłoszenie utraty w miejscu pobytu: osoby obłożnie chore lub niemogące samodzielnie dotrzeć do urzędu będą mogły połączyć zgłoszenie utraty lub uszkodzenia dowodu ze złożeniem wniosku o nowy dokument bezpośrednio w miejscu swojego pobytu (przy użyciu mobilnej stacji urzędnika).

Utrata dowodu dziecka przez internet: rodzice i opiekunowie prawni zyskają możliwość szybkiego zgłoszenia utraty lub uszkodzenia dowodu tożsamości dziecka całkowicie drogą elektroniczną (np. przez platformę gov.pl lub aplikację mObywatel).

Część z tych rozwiązań działa już dziś. Pisaliśmy o tym w zestawieniu 4 nowych funkcji w mObywatelu, gdzie opisaliśmy m.in. zdalne unieważnianie dowodu dziecka i reakcję na kradzież tożsamości.

Naprawa oczywistych pomyłek urzędowych: wprowadzona zostanie procedura przywrócenia ważności dokumentu, który został unieważniony na skutek ewidentnego błędu urzędnika (np. pomyłkowego wpisania do systemu zgonu lub błędnego zgłoszenia utraty). Dotychczas w takiej sytuacji obywatel musiał przechodzić całą procedurę wyrabiania dowodu od nowa.

Choć data 1 grudnia 2026 roku widnieje w projekcie jako termin wejścia w życie nowelizacji, przepisy znajdują się obecnie na etapie uzgodnień rządowych i prac parlamentarnych. Ich ostateczny kształt oraz harmonogram wdrożenia poszczególnych systemów teleinformatycznych mogą ulec przesunięciom.

Pamiętaj o złotej zasadzie: jeśli twój dowód osobisty traci ważność w najbliższych tygodniach, nie czekaj na wejście w życie nowych przepisów.

Dotyczy to naprawdę sporej grupy. Jak wyliczaliśmy, 3,6 mln Polaków musi iść do urzędu i w 2026 roku padnie rekord liczby składanych wniosków o wymianę dokumentu.

Posługiwanie się nieważnym dowodem osobistym może zablokować ci dostęp do konta bankowego, uniemożliwić załatwienie spraw notarialnych czy wyjazd za granicę w strefie Schengen. Wniosek o wymianę dokumentu należy złożyć w urzędzie lub przez internet co najmniej 30 dni przed upływem terminu jego ważności.

Warto też śledzić, co dalej z cyfrową tożsamością – mObywatel Europa i portfel cyfrowy UE mają ruszyć z pilotażem jeszcze w tym roku, a do uruchomienia europejskich funkcji potrzebny będzie e-dowód z warstwą elektroniczną.