
Spór Donald Tusk–Karol Nawrocki od miesięcy dominuje polską debatę publiczną. Ciągłe oskarżenia, weta, blokady i wojna dwóch ośrodków władzy coraz bardziej odbijają się na kolejnych instytucjach państwa. – To jest fatalne. My wiemy, co to znaczy. To nie przynosi nic dobrego dla kraju – mówi naTemat słowacka dyplomatka Magda Vášáryová. Czy gdzieś w Europie jest dziś "drugi taki Tusk i Nawrocki"?
Prezydenckie weta, brak ambasadorów w kilkudziesięciu krajach, spory o obsadę stanowisk w administracji, o Trybunał Konstytucyjny i ciągłe wzajemne oskarżenia na linii premier–prezydent – gdy zebrać to wszystko razem, aż trudno uwierzyć, że Polska jest dziś w takim miejscu.
Karol Nawrocki zawetował 49 ustaw, a pierwsze weto – "nie" dla ustawy wiatrakowej – padło już w sierpniu 2025 roku. Prezydent odmówił nominacji sędziom – listą 46 sędziów wyciętych przez Nawrockiego można zapełnić całą mapę Polski. Nie przyjął ślubowań od sędziów TK wybranych przez Sejm. Nie podpisał nominacji dla 46 kandydatów na ambasadorów, a 38 wniosków o odwołanie ambasadorów również czeka na jego podpis.
Wojna Tusk–Nawrocki obejmuje już wiele obszarów. Nie ma dnia, by opinia publiczna nie była nią torpedowana.
Czy to sytuacja wyjątkowa w skali Europy? Sprawdzamy, czy dziś, w 2026 roku, gdzieś mają podobnie. Czy jest "drugi Tusk i Nawrocki"? Czy tylko u nas kohabitacja przekroczyła już pewne granice? Od razu zaznaczmy – porównania nie są łatwe.
Czechy i spór premier-prezydent. "Dogadali się, że się dogadają w sprawach pragmatycznych"
– Czesi zupełnie tego nie rozumieją. Wiedzą, że w Polsce jest jakiś spór, że jest Kaczyński vs. Tusk i teraz rolę Kaczyńskiego trochę gra Nawrocki, ale niezrozumiałe jest dla nich, o co chodzi – mówi naTemat Marhin Ehl, czeski dziennikarz, politolog i analityk specjalizujący się w Europie Środkowej.
W Czechach mają swój spór. Populistyczny premier Andrej Babiš i proeuropejski prezydent Petr Pavel też są z innych obozów politycznych – choć konfiguracja jest odwrotna niż w Polsce. Jeszcze niedawno powiedzielibyśmy, że jest między nimi silne napięcie, ale tu... ostatnio nastąpiła pewna zmiana.
– Premier i prezydent dogadali się, że się dogadają w sprawach pragmatycznych. Dla premiera spór okazał się niewygodny politycznie i wizerunkowo, więc ustąpił w niektórych kwestiach – mówi Martin Ehl. To, jak ocenia, cisza przed burzą. Spór nie znikł zupełnie, jednak ich relacje się poprawiły. Choć – jak zauważa – wcześniej debata nie była tak ostra jak w Polsce, ale była "niesmaczna".
Jak dokonali zmiany?
W Czechach też mieli starcie wokół nominacji ambasadorskich
Spór Babiš–Pavel wybuchł w grudniu 2025 roku, gdy – dwa miesiące po tym, jak czeski Trump wygrał wybory – powstawał nowy rząd. Zaczęło się od tego, że Pavel odmówił powołania Filipa Turka na ministra środowiska, a potem ujawnił SMS-y szefa MSZ Petra Macinki, uznając je za próbę politycznego szantażu w sprawie tej nominacji.
Wybuchł też spór o nominacje ambasadorskie – rząd Babiša zakwestionował te przygotowane przez poprzedni gabinet, Pavel zaś bronił swojego udziału w obsadzie placówek. Do tego Izba Poselska odebrała prezydentowi prawo mianowania ambasadorów przy organizacjach międzynarodowych.
Apogeum nastąpiło w lipcu 2026 roku, gdy czeski rząd nie uwzględnił prezydenta w delegacji Czech na szczyt NATO w Ankarze. Pavel uznał to za naruszenie swoich konstytucyjnych uprawnień i sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego. Ostatecznie do Ankary pojechali obaj.
– To była ostatnia awantura, po której premier zdecydował, że nie będzie już robił takich rzeczy. Bo w oczach opinii publicznej naprawdę mu to nie pomogło – mówi Martin Ehl.
"U nas prezydent próbuje pokazać, że jest ponadpartyjny. W Polsce, że jest jednym z liderów opozycji"
Jak sytuacja wygląda dziś? W maju 2026 roku prezydent Petr Pavel i premier Andrej Babiš zawarli kompromis w sprawie nominacji ambasadorskich, uzgadniając zmianę czterech kandydatur. Spotykają się, rozmawiają.
– Pan premier zgodził się, że konieczne jest, abyśmy się spotykali i koordynowali politykę zagraniczną. Uważam to za dobry początek zmiany, która – jak wierzę – nastąpi – powiedział Pavel w wywiadzie dla CNN Prima News.
Z kolei Babiš: – No cóż, z prezydentem nie mamy żadnego problemu, proszę państwa. Media, zmieńcie już swoją narrację. Nie ma tu żadnej walki.
W listopadzie, media cytowały zaś takie słowa Babiša:
"Mamy dobre relacje, czasami też do siebie dzwonimy. Obecnie nie mamy żadnych problemów, rozmawiamy bardzo konkretnie i wzajemnie informujemy się o spotkaniach, w których uczestniczymy, przede wszystkim w kwestiach polityki zagranicznej".
Główna różnica w porównaniu ze sporem w Polsce? Widoczna gołym okiem, ale nie chodzi tylko o to:
Marhin Ehl
czeski dziennikarz, politolog i analityk specjalizujący się w Europie Środkowej
Nie wydaje mu się, że gdyby Nawrocki nagle przyjął podobną postawę co Pavel, byłby w tym wiarygodny.
– Był kandydatem jednego z obozów i profiluje się jako człowiek z tego obozu. W odróżnieniu od naszego prezydenta, który od początku próbuje się profilować jako ponadpartyjny prezydent. Jeśli zrobiłby jakiś gest w kwestii spornej, np. dotyczący TK, ambasadorów czy niektórych wet, być może mógłby tym uwiarygodnić pozycję ponadpartyjną. Ale z drugiej strony słyszałem w Polsce tezę, że Nawrocki jest za młody, by grać ponadpartyjnego, gdyż myśli o sobie, żeby zostać liderem prawicy po Kaczyńskim – dodaje.
"To wojna dwóch obozów politycznych na poziomie niespotykanym w Polsce od XVIII wieku"
W Czechach za dwa lata są wybory prezydenckie i jak słyszymy, już wszyscy się do nich szykują. W Polsce wybory parlamentarne są za rok i końca wojny nie widać.
Pat goni pat. Każda wypowiedź Tuska generuje ripostę z Pałacu Prezydenckiego i odwrotnie. Trwa przeciąganie liny, kto ma większą władzę. Niedawno były prezes TK zaorał Nawrockiego po wecie: "Rząd rządzi, a nie prezydent".
– W tej chwili ten spór jest wyjątkowy, ponieważ przekroczył już granicę sporu i w rzeczywistości jest to wojna dwóch obozów politycznych na poziomie niespotykanym w Polsce od XVIII wieku. Proszę zwrócić uwagę, że jeden z obozów politycznych ma swoich prokuratorów, a drugi ich nie uznaje i ma swoich. Jeden ma swój trybunał, drugi swój. Nie uznają sędziów. Jeden obóz ma swoich ambasadorów, a drugi swoich – komentuje w rozmowie z naTemat Jerzy Marek Nowakowski, były ambasador na Łotwie i w Armenii, analityk spraw międzynarodowych.
Jerzy Marek Nowakowski
były ambasador na Łotwie i w Armenii, analityk spraw międzynarodowych
– Poziom wrogości czy głębokości sporu politycznego jest w tej chwili porównywalny do wojny Demokratów i Republikanów w Stanach Zjednoczonych. U nas jest nawet głębiej – ocenia Jerzy Marek Nowakowski.
Idealnie podobne przykłady w Europie nie jest prosto znaleźć, choć oczywiście kohabitacja zawsze oznacza różne turbulencje. Były już podczas wcześniejszych rządów w Polsce, były w innych krajach, nie ma w tym nic zaskakującego.
Tylko w Czechach trwał ostry spór na linii prezydent Miloš Zeman–premier Bohuslav Sobotka (2013-2017) – gdy wybuchły osobiste animozje, walka o kierunek polityki zagranicznej, o personalia w rządzie i kompetencje prezydenta i premiera.
Były prezydent Vaclav Klaus (2003–2013) też wielokrotnie wchodził w konflikty z premierami. I na przykład otwarcie podważał stanowisko rządu w sprawach UE.
Słowacka dyplomatka: My przez wiele lat żyjemy w takim konflikcie. Wiemy, co to znaczy
– W naszych krajach to się dzieje cały czas – mówi była ambasador Słowacji w Polsce Magda Vášáryová.
Co myśli o sporze Tusk-Nawrocki?
– To jest fatalne. To rozdziela społeczeństwo. Ludzie są pod naciskiem, żeby decydować: "Jestem za prezydentem" albo "Jestem za Tuskiem". Oczywiście polityka partyjna rozdziela, to jest normalne. Ale prezydent powinien być człowiekiem, który nie dzieli. Powinien mieć autorytet. W takiej sytuacji żaden prezydent nie może być autorytetem dla wszystkich – komentuje w rozmowe z naTemat.
Zna to ze słowackiego doświadczenia. – My przez wiele lat żyjemy w takim konflikcie. Wiemy, co to znaczy. Nie przynosi to nic dobrego dla kraju – podkreśla.
Na Słowacji mają długą historię trudnej i brutalnej współpracy na linii premier–prezydent. – Zaczęło się od Mečiara i prezydenta Kováča. Przed pałacem prezydenckim ludzie od Mečiara zainstalowali nawet wielki zegar, który odmierzał czas do odejścia prezydenta. Porwano syna pana Kováča. To było straszne – wspomina dyplomatka.
Spór na linii premier Vladimír Mečiar–prezydent Michal Kováč w latach 1993–1998 był jednym z z najostrzejszych kryzysów instytucjonalnych w historii Słowacji.
"Prezydent Słowacji atakowano bez żadnych hamulców. Fico i jego ludzie atakowali jej córki"
Kolejny zdarzył się w latach 2014-2019 między premierem Robertem Fico a prezydentem Andrejem Kiską. Kiska m.in. sprzeciwiał się części nominacji sędziowskich i chciał większej niezależności sądów. Odmówił mianowania trzech z sześciu kandydatów do Sądu Konstytucyjnego. Krytykował rząd, a nawet mówił o ryzyku przekształcenia Słowacji w państwo mafijne.
Fico odpowiadał atakami na prezydenta. W tle pojawiło się też oskarżenie Kiski o przestępstwo podatkowe. – Ten konflikt był brudny, niekulturalny. To było coś strasznego. Skończyło się tym, że pan Kiska powiedział, że nie może być więcej prezydentem – mówi dyplomatka.
Wreszcie ostatni spór na linii Robert Fico–prezydent Zuzana Čaputová (2019-2024). – Już rok przed upłynięciem kadencji Čaputová powiedziała, że musi odejść. Że tak się nie da. Panią prezydent atakowano bez żadnych hamulców. Fico i jego ludzie atakowali jej córki, które miały 17 i 19 lat. To była katastrofa – wspomina Magda Vášáryová.
"Nasz prezydent nie może tak hamować wszystkiego, co robi rząd. Prezydent Polski ma większą władzę"
Na Słowacji, jak mówi Magda Vášáryová, wywołało to taki efekt, że dziś urząd prezydencki jest osłabiony, nie ma szans się rozwijać. Sytuacja jest jednak o tyle inna niż w Polsce, że tam prezydent nie ma takiej władzy, jak u nas. Jego weto może w parlamencie przegłosować normalna większość.
Magda Vášáryová
była ambasador Słowacji w Polsce
Dziś sytuacja na Słowacji wygląda jednak skrajnie odmiennie. Prezydentem jest Peter Pellegrini, powiązany z premierem Fico. – Mamy prezydenta, o którym mówimy, że jest jak puste ubranie w pałacu. On zrobi to, co powie Fico. Sam nic nie może zrobić. To Fico właściwie jest prezydentem. Dziś ludzie pytają: Dlaczego my nie mamy prezydenta? Dlaczego mamy tam tylko puste ubranie? – opowiada Magda Vášáryová.
"W Polsce mamy szczególny system ustrojowy. Podobny mają tylko dwa kraje: Litwa i Finlandia"
Jerzy Marek Nowakowski zaznacza, że bardzo trudno porównywać obecny spór w Polsce do sytuacji w innych krajach.
Dyplomata tłumaczy:– W Polsce mamy szczególny system ustrojowy. Niewiele krajów ma taką sytuację, że prezydent ma silną pozycję, wynikającą z wyborów powszechnych. A jednocześnie ma niewielkie prerogatywy. Bardzo trudno to porównywać.
Dodaje, że podobny system mają właściwie tylko dwa kraje: Litwa i Finlandia. – Na Litwie formalna pozycja prezydenta jest mocniejsza. Z kolei w Finlandii mamy nieco inny, bardziej skandynawski, model kultury politycznej, gdzie raczej się dogadują – zaznacza.
Przykładem napięć na Litwie w 2026 roku był spór o wpływ na politykę zagraniczną. Po jednej stronie znalazła się ówczesna premier Inga Ruginienė, wspierana przez Mindaugasa Sinkevičiusa, obecnego szefa rządu, po drugiej zaś szef MSZ Kęstutis Budrys, popierany przez prezydenta Gitanasa Nausėdę.
Wcześniej Nausėda spierał się z premier Ingridą Šimonytė (2021–2023) – o podział kompetencji, politykę wewnętrzną i zagraniczną. Były weta prezydenckie, a także blokowanie nominacji ambasadorskich i sędziowskich.
W listopadzie 2021 roku media informowały, że prezydent i premier nie spotkali się oficjalnie przez dwa miesiące. Choć wcześniej odbywali regularne cotygodniowe spotkania. Co ważne, w 2004 roku na Litwie doszło też do impeachmentu prezydenta Rolandasa Paksasa.
Dalsza część artykułu poniżej.
Zobacz także
Były dyplomana podobnego sporu, jaki dziś mamy w Polsce, nie widzi nigdzie indziej
– Poza tym albo są słabi prezydenci, którzy są wybierani przez parlament i gdy są spory, to prezydent jest z góry przegrany. Albo są systemy prezydenckie czy półprezydenckie jak we Francji, gdzie tych sporów praktycznie nie ma. Francja co prawda stoi trochę u prób kohabitacji, ale prezydent Republiki Francuskiej jest bardzo mocno umocowany – analizuje Jerzy Marek Nowakowski.
Podobnego sporu, jaki dziś mamy w Polsce, nie widzi nigdzie indziej.
– Takiego układu nie ma, bo mamy jednego, bardzo silnego lidera obozu politycznego, i drugiego, który aspiruje do roli silnego lidera. Wobec tego musi też działać konfrontacyjnie, żeby zbudować sobie autorytet wewnątrz swojego obozu. Nawrocki robi to na wojnie z Tuskiem – mówi.
– Ten spór jest trochę zakodowany w konstytucji, która wzmacnia mandat demokratyczny prezydenta. A z drugiej strony jest wynikiem całej serii precedensów, które tworzył i prezydent Kwaśniewski, i Kaczyński, i potem Duda. Paradoksalnie najlepszym prezydentem był prezydent Komorowski, który poruszał się w ramach konstytucji i nie starał się tworzyć jakichś półkonfliktów – dodaje.
"Prezydent Árpád Göncz i premier József Antall byli bardzo silnymi osobowościami"
Przypomina sobie jednak sytuację z początku lat 90. na Węgrzech, którą mógłby porównywać do tego, co jest w Polsce teraz. Jak mówi, w Polsce wtedy się z niej naśmiewano.
– Prezydent Árpád Göncz i premier József Antall byli bardzo silnymi osobowościami. Tam toczyły się nawet wojny o krzesło. A my turlaliśmy się ze śmiechu, gdy na przykład jedna delegacja węgierska miała dwóch przewodniczących. Albo że do końca nie było ustalone, kto nim będzie – wspomina.
Za paradoks można więc uznać to, że w 1999 roku polska delegacja, która pierwszy raz udała się na szczyt NATO, też miała dwóch przewodniczących.
Historycznie przykładów trudnej współpracy można znaleźć więcej. Na przykład na linii lewicowy prezydent Francji François Mitterrand–prawicowy premier Jacques Chirac (1986–1988).
W skrócie: Chirac chciał m.in. przeprowadzać liberalne reformy gospodarcze, a Mitterrand blokował część jego działań i odmawiał podpisania rozporządzeń. Obaj rywalizowali też o prawo do reprezentowania Francji na arenie międzynarodowej.
O sporach w Polsce na linii Donald Tusk–Lech Kaczyński (2007-2010) czy Donald Tusk–Andrzej Duda (2023-2025) tylko wspomnijmy. Wszyscy widzimy, że przy tym, co dzieje się teraz, termin "kohabitacja" nabrał nowego znaczenia.
– Karol Nawrocki traktuje urząd prezydenta jako narzędzie do walki z rządem. Uważam, że polska politologia powinna znaleźć na to nowe określenie, bo termin "kohabitacja" jest już nieadekwatny – mówił w rozmowie z naTemat prof. Tomasz Nałęcz, były wicemarszałek Sejmu oraz doradca prezydenta Bronisława Komorowskiego.






